Hai hôm rồi bác Jon Lee Anderson có bài viết và bài nói chuyện (podcast) đều trên New Yorker. Bác này từng phỏng vấn các chính trị gia hàng đầu Venezuela và có nhiều đầu mối nằm sâu trong chính giới nước này. Bác ấy viết và nói dài nhưng có mấy thông tin nên biết như sau.

Nữ tổng thống tạm quyền Delcy Rodríguez và anh ruột bà này là hai bộ óc của chế độ Maduro. Maduro dùng hai bộ óc này kiểu hộp đen vì ông này sống dưới sự canh gác bảo vệ quá cẩn mật nên không nắm việc chi tiết. Hai anh em bà Delcy là key operator của toàn bộ chế độ. Họ thông minh, có trình độ, xuất thân từ gia đình du kích theo xã hội chủ nghĩa, từng bắt cóc người Mỹ và đòi tiền chuộc, nên rất có lý tưởng. Bà Delcy từng nắm các ngành dầu mỏ, an ninh và viễn thông Venezuela, từng là chủ tịch quốc hội. Anh ruột hiện là chủ tịch quốc hội. Anderson còn bảo bà Delcy này là nerd (xem ảnh thì đúng thế thật hehe.)

Một mặt Delcy lên án vụ bắt cóc tổng thống Maduro. Một mặt bà phải đảm bảo với Mỹ rằng quân đội và an ninh Venezuela không phá đám, đồng thời đảm bảo các nhà máy dầu sẵn sàng hoạt động khi Mỹ đưa tiền vào. Việc đảm bảo này là để giữ cho Trump không tiếp tục dùng biện pháp quân sự.

Bộ óc của chiến dịch là Rubio, ngoại trưởng, vì anh này là Cuba kiều F2, biết tiếng Tây Ban Nha (hehehe). JD. Vance bị loại ra khỏi chiến dịch.

Tình hình Cuba hiện rất ngặt nghèo. Xưa thì Liên Xô nuôi Cuba, sau này là Venezuela. Hiện nền kinh tế Cuba rất khó khăn, thiếu điện, thiếu xăng dầu, không internet, thiếu thưc phẩm, thiếu thuốc men, dịch bệnh và tội phạm gia tăng trong lúc lực lượng y tế và thực thi pháp luật trên bờ tan rã.

The Economist có bài dài về tình hình Cuba. Cuba khó khăn về đủ mọi đường. Mà dở nhất, là nghèo khó thế lại cho hải quân Nga đồn trú. Rubio nói toẹt ra là tôi mà là quan chức chính phủ Cuba ở Havana thì tôi sẽ hết sức quan ngại. Trump nói Cuba sẽ tự sập, chàng chỉ phải giải quyết Columbia. Lãnh đạo Columbia tất nhiên sợ vãi đạn.

(Xin lưu ý ở đây, ai đọc lịch sử thế giới thì đều hiểu “luật pháp quốc tế” nó chỉ có nghĩa khi nó được thực thi. Mà nó được thực thi thì nó phải ở dưới một cái ô nào đó. Ngày xưa là Pax Romana, là hoà bình dưới ô đế quốc La Mã. Châu Á là Pax Sinica tức là hoà bình dưới cái ô của đế quốc Trung Hoa (mà VN ta từng là chư hầu, triều cống dưới cái ô đấy). Nam Mỹ thì đương nhiên là Pax Americana, hoà bình dưới cái ô đế quốc Mỹ. Cái ô này đã có lúc bao phủ gần 2/3 thế giới.)

Về sự khó khăn của Cuba, the WSJ có bài về 32 chiến sỹ Cuba hy sinh.

Đại khái là tình báo và an ninh Cuba cực kỳ nổi tiếng ở Nam Mỹ nhờ thành tích phá tan các kế hoạch CIA ám sát Fidel Castro và đột kích Cuba. Cuba cũng nổi tiếng đưa quân vũ trang và bác sỹ đi giúp cách mạng Mỹ La Tinh. Sự trợ giúp đó bao gồm an ninh để trấn áp dân, và cận vệ bảo vệ yếu nhân (ở Venezuela là bảo vệ Chavez rồi Maduro). Tức là các chiến sỹ Cuba bảo vệ Maduro và hy sinh không phải là lính đánh thuê, mà là đi làm nhiệm vụ quốc tế.

(VN mình thì hiểu tình báo và an ninh Cuba giỏi vừa vừa thôi, vì được Liên Xô và Đông Đức cung cấp tin tức, huấn luyện và tặng thiết bị do thám. Ngày xưa công an VN vẫn gửi cán bộ qua Cuba đào tạo phản gián, trong đó có học tiếng Anh.)

Cuba có chục triệu dân và có cả trăm ngàn an ninh. Kinh tế khó khăn mấy thì an ninh vẫn có đặc quyền. Nên chế độ vẫn vững. Nhưng vụ 32 sĩ quan tình báo và an ninh Cuba bị tiêu diệt, WSJ nói, cho thấy đặc quyền, đào tạo, thông tin phản gián của họ đều suy kiệt, chẳng khác gì nền kinh tế của họ. Nên Cuba có thể sẽ toạch.

(Nhưng mình thì nghĩ nội gián Venezuela bán tin cho CIA Mỹ thì nó bán tin về lính cận vệ Cuba đầu tiên, chứ nó ngu gì bán đồng bào nó.)

Rubio nói về Cuba: “If I lived in Havana and I was in the government, I’d be concerned.”

Trump nói về Cuba: “I don’t think we need any action,” because the country was already “ready to fall.” 

Trump nhận xét về tổng thống Colombia “a sick man who likes making cocaine and selling it to the United States” và Mexico “has to get their act together”).

*

**

Mấy hôm trước, Foreign Affairs phỏng vấn Francisco Rodríguez (đứng đầu Nhóm tư vấn tài chính kinh tế Quốc hội Venezuela 2000-2004, Kinh tế gia trưởng Bank of America từ 2011-2016). Có ý thế này, khá lạ:

Thường thì Mỹ thay đổi chế độ một quốc gia nào đó bằng cách: lật đổ hoặc ám sát tổng thống rồi thay bộ máy chế độ cũ bằng các chính trị gia đối lập.

Vụ này Mỹ làm khác. Mỹ bắt cóc (tương đương ám sát) tổng thống, chê bai các chính trị gia đối lập (cái bà được Nobel Hoà bình), và giữ nguyên bộ máy của chế độ cũ (phó tổng thống và anh ruột bà này là chủ tịch quốc hội).

Nếu chế độ này và con người này (chỉ trừ cái đầu đã bị cắt) mà nghe lời Mỹ, Mỹ sẽ dỡ bỏ cấm vận và bơm tiền, GDP sẽ tăng 2 con số ngay lập tức, và tăng trong nhiều năm. (Vì dưới chế độ Maduro nền kinh tế đã teo mất 80% so với ngay cả thời Chavez).

Nếu không nghe lời: nhìn gương Maduro đấy thôi.

Mình đọc đến đây thấy TQ việt vị, lỡ chê rồi. Giờ vẫn chế độ cũ, chỉ thay cái đầu, nó mà ok nó trả nợ TQ cũng như công nhận các khoản đầu tư của TQ vào Venezuela. Nếu nó không hài lòng, hoặc Mỹ lắc đầu, thì TQ mất trắng?

*

**

Ngay sau thời điểm Mỹ đột kích Caracas và bắt tổng thống, xuất hiện một câu hỏi chưa rõ câu trả lời, là tại sao hệ thống phòng không rất xịn của Venezuela im tịt, để trực thăng Mỹ bay vào bay ra dễ như bỡn.

Phòng không của Venezuela có đủ các loại tên lửa của Nga, S-300, Buk và Tor-M1. Đủ cả. Có cả Su-30. Chưa kể Manpad vác vai (dư sức bắn trực thăng). Hệ thống tên lửa của Nga cấp cho Venezuela trị giá nhiều tỷ đô la. Chưa kể pháo cao xạ Venezuela cũng mua hàng xịn. 

Radar phòng không, hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống định vị dùng sóng radio (radiolocation) thì Tàu cung cấp, được khoe là hàng xịn nhất và hiện đại nhất của Tàu.

Thế mà Mỹ bay vào bay ra như không. Dưới đây là các phỏng đoán trên các diễn đàn quân sự:

+ CIA đã đàm phán với phe phản bội, đội này không chỉ cung cấp bản vẽ hầm ngầm nơi vợ chồng tổng thống trốn, mà còn thoả thuận không bắn máy bay Mỹ. 

+ Con Boeing EA-18G Growler (electronic warfare aircraft/ máy bay tác chiến điện tử, có khả năng áp chế điện tử rất mạnh) đã làm mù hệ thống radar của Venezuela. (Hàng Mỹ thắng hàng Tàu)

+ Các con F-35 bay vào bắn tên lửa vào các dàn phóng S-300, Buk, rồi bắn các con Su-30 và F-16 có khả năng cất cánh.

+ Có đứa đùa bảo Tập lên Temu order radar tàu để viện trợ quân sự cho Venezuela.

*

**

Nửa ngày sau vụ tập kích, tờ WSJ bắt đầu kể chi tiết về chiến dịch. Từ hè năm ngoái tình báo Mỹ và nội gián ở Venezuela đã theo dõi kỹ càng xem Nicolás Maduro ăn gì, đi đâu, ở đâu. Nội gián ở ngay sát nách tổng thống Maduro cũng nên. Mỹ dựng cả nơi trú ẩn của Maduro để đặc nhiệm tập luyện cho chiến dịch (ai xem phim tài liệu bắt Bin Laden sẽ thấy Mỹ làm kỹ thế nào, hoặc ai đọc vụ tập kích Sơn Tây cũng thấy y như thế). Trump nói pháo đài kiên cố và nhiều cảnh vệ nên lính Mỹ và trực thăng Mỹ đều ăn đạn nhưng không ai chết.

Mỹ tổ chức chiến dịch bắt Maduro hai lần, vào Giáng Sinh và vào 1 Tết Tây, nhưng thời tiết xấu nên các máy bay đều quay đầu. Đến hôm qua thì thực hiện được. Đen nhất là đoàn TQ, vừa gặp tổng thống nhà người ta xong thì mấy tiếng sau bom nổ đì đùng, tổng thống bị bắt đưa ra tàu quân sự ngoài biển. 

Ngay cả khi chiến dịch xảy ra, Mỹ vẫn triển khai Plan B với các máy bay CV-22 Osprey (là loại cả cánh quạt cả phản lực) để lao vào ứng cứu nếu chiến dịch trục trặc. Tức là Mỹ bỏ rất nhiều công sức và nguồn lực cho vụ này. 

Maduro và vợ gần như thoát được vào hầm có cửa bọc thép, nhưng chưa kịp đóng cửa thì đặc nhiệm ập tới, nên buông xuôi.

“Starting late this past summer, intelligence personnel began tracking what Maduro ate and wore, where he lived and traveled—helped by an asset within the Venezuelan leader’s inner circle, according to administration officials and others familiar with the operation.

Meanwhile, U.S. special operations forces rehearsed and rehearsed, practicing how to extract the Venezuelan president inside a replica of his fortified compound. Secretary of State Marco Rubio, Defense Secretary Pete Hegseth, CIA Director John Ratcliffe and homeland security adviser Stephen Miller met regularly to discuss the mission. 

U.S. forces tried several times to launch the extraction mission, including on Christmas and New Year’s Day, but the earlier attempts were hampered by weather, the officials said, and the bombers, jet fighters and tankers that had flown into the Caribbean from their bases in the continental U.S. were told to turn around.

The U.S. sent overwhelming air power for the operation: F-18, F-22, and F-35 jet fighters, EA-18 Growler electronic warfare planes, E-2 Hawkeye command-and-control aircraft and B-1 bombers that can carry 24 cruise missiles each, as well as remotely piloted drones. They were tasked with “dismantling and disabling” Venezuela’s air-defense systems, Joint Chiefs Chairman Gen. Dan Caine told reporters Saturday, “to ensure the safe passage of the helicopters into the target area.”

When U.S. Special Forces arrived inside the compound, they exchanged gunfire with Venezuelan personnel, according to Trump. Maduro and his wife attempted to flee into a steel-reinforced safe room but were unable to close the door in time. They “gave up” and were taken into custody by the Justice Department, Caine said.”