I. Đại Diễn là gì, và số Đại Diễn là gì
Chữ 衍 (diễn) có nghĩa là mở rộng, lan tràn.
Chữ 大衍 (đại diễn) là mở rộng lớn. Số đại diễn nghĩa là số mở rộng rất lớn. Do đó phương Tây dịch là The Great Extension.
Gốc của nó là “Đại diễn chi số ngũ thập”, nghĩa là “Số đại diễn là 50”.
Tiếp tục đọc
Alex Karp, CEO của Palantir, mới rồi có một phát biểu đơn giản nhưng khá đau đầu. Từ trải nghiệm của chính Palantir sau nhiều năm xây dựng phần mềm phục vụ bộ quốc phòng, CIA, FBI, ICE của chính phủ Hoa Kỳ, anh Karp cho rằng AI sẽ làm dịch chuyển quyền lực kinh tế theo nhân khẩu. Lực lượng lao động có học vấn cao, nhiều nữ, thiên tả sẽ mất việc. Lực lượng lao động phổ thông, chỉ học nghề, nhưng lành nghề, nam giới là chính, lệch hữu sẽ chiếm lĩnh nền kinh tế. Chính trị, xã hội loài người sẽ disrupt và chuyển qua hệ hình khác. Điều này rất nguy hiểm, nhưng nếu Mỹ không làm vậy, thì các kẻ thù của Mỹ cũng sẽ làm. Nên Mỹ phải làm.
Tiếp tục đọcBài này có mười lăm bài nhỏ, mục lục như sau:
Machiavelli nói quyền lực không quan trọng ở “chính danh” miễn là quyền lực đoạt được thông qua một cuộc cạnh tranh tự do.
Cũng theo Machiavelli, bài học thành công, nếu có thể đem dạy, và có thể học được, thì học từ kẻ ác cũng tốt như học từ người xấu. Vả lại tấm gương thành công từ kẻ ác luôn nhiều hơn tấm gương thành công của kẻ thiện lương.
Tiếp tục đọc(Vì bài dài, ai quan tâm đến triết phái Khắc kỷ/Stoicism có thể tua luôn đến phần Lối sống Stoic ở gần cuối bài; hoặc nếu xem trên máy tính hoặc ipad chỉ cần đọc các phần có chữ màu xanh blue. Phần ngữ pháp tiếng Việt làm hạn chế tư duy logic thế nào, nằm ở cuối bài.)
*
Tiếp tục đọcChủ nghĩa duy vật (materialism) cho rằng khoa học tự nhiên có thể giải thích được đầy đủ cách mà bộ não sinh ra và chứa đựng ý thức (consciousness).
Tiếp tục đọcHà Ô Lôi
Chắc chắn có nhiều người từng đọc Chuyện Hà Ô Lôi trong Lĩnh Nam Chích Quái và thấy nhân vật này quá ư quái dị. Hà Ô Lôi có năng lực quyến rũ phụ nữ nhà lành, nhất là các phụ nữ lá ngọc cành vàng trâm anh thế phiệt sống biệt lập trong gác tía lầu son. Quyến rũ ở đây không chỉ là đi flirting thả thính vuốt má vỗ mông mà là seduce rồi đè ra chén luôn, thậm chí chén đi chén lại từ tối đến sáng làm con người ta mê tơi rã hết cả rời.
Tiếp tục đọcKhi nói đến con mèo của Schrödinger ít ai thắc mắc về giới tính hay tuổi tác của nó. Con mèo ấy là đực hay cái dường như là câu hỏi không quá quan trọng so với trạng thái lượng tử (quantum state) của con mèo ấy: một con mèo vừa đang sống lại vừa đang chết. “Ra đời” năm 1935, năm nay con mèo của Schrödinger đã khá lớn tuổi, nhưng năm 2021 nó bất ngờ nổi tiếng khắp internet nhờ “meme con mèo Schrödinger”.
Tiếp tục đọc
Con đường của Rồng nay đã trở thành một cuốn sách ở dạng pdf với hai phiên bản: một để in ra, và một để đọc trên thiết bị di động. Sách được chia làm ba phần, theo ba chủ đề.
Tiếp tục đọc
Bản thảo Mặt trời trong suối lạnh tôi viết xong đã khá lâu, quãng chín năm trước, nay mới được in thành sách giấy. Sách mỏng, vỏn vẹn 160 trang, khổ nhỏ, giá bìa 83 ngàn đồng. Hiện đã có bán ở các cửa hàng online và các hiệu sách truyền thống.
Mặt trời trong suối lạnh có những câu chuyện nhỏ, mini và tiny, kể về cuộc sống của những người trẻ thời nay và thời xưa.
Tiếp tục đọc
Mục lục
1. Tên lửa Javelin và nguyên lý
2. Tại sao không quân Nga không làm chủ được bầu trời Ukraine
3. Tên lửa vs Hỏa tiễn (Rocket vs Missile)
4. Trinh sát đường không: Aerorozvidka
1
Mời mọi người download (miễn phí) phiên bản 2019 của Bầu trời chiều ẩn giấu ở link này (bản light dùng cho mobile) và ở link này (bản để in ra giấy). Cám ơn trước, tất cả mọi người, vì sẽ download và sẽ …đọc.
Hôm qua đọc báo về Hồng Công, giữa các tin về biểu tình có một tin giới thiệu một cuốn sách. Người ta bảo rằng hơn 2000 năm trước Socrates lo lắng rằng phát minh ra sách sẽ làm con người ngừng tư duy.
Tiếp tục đọcXem xét căn tính Việt bằng lối tiếp cận “Vô thức tập thể” của Carl Jung
Ở VN khoảng hai chục năm nay mọi người nói nhiều, (cũng có lúc không nhiều) về căn tính Việt, bản sắc dân tộc Việt. Nhưng người Việt, xét như một tập thể và như một dân tộc cổ và không thuần chủng, làm bối rối ngay cả các chuyên gia ethology (tập tính học) giỏi nhất (giả sử VN có chuyên gia này).
Người Việt là giống loài hiếm hoi trên trái đất này tồn tại được là nhờ chất chứa trong lòng dân tộc chi chít các mâu thuẫn. Vừa hung hăng vừa hèn nhát, vừa dâm đãng vừa đạo mạo. Vừa ác tâm ác ý lại vừa thiện lành, vừa thích trật tự, tôn ti vừa bừa bãi sẵn sàng vi phạm mọi quy định. Vừa bất cần đời lại vừa ham sống sợ chết, vừa sùng bái học thức vừa lười nhác học hành. Vừa đam mê vật chất vừa khinh miệt tiền tài. Vừa muốn lương cao vừa lười lao động, vừa bi quan về đời vừa lạc quan tếu về mình. Vừa vô thần vừa mê tín. Vừa tiết hạnh khả phong vừa 10 phương phang cả.
Tiếp tục đọcTrong tiếng Anh, chữ scientist và chữ physicist nghe rất quen thuộc, tưởng như nó được hình thành một cách tự nhiên trong quá trình ngôn ngữ phát triển. Thực sự, hai từ này được một học giả người Anh tên là William Whewell chế ra năm 1836. Ông sử dụng gốc latin của chữ scientia và chế đuôi ist cho giống artist. Ông giải thích hai từ scientist và physicist ở trong đoạn văn dưới đây. William Whewell cũng là người đề xuất các thuật ngữ vật lý mới cho Michael Faraday: anode, cathode, electrode, ion, dielectric. Tiếp tục đọc
Ngày xưa có một cô gái quê xinh đẹp, được anh vua cưới về làm hoàng hậu. Thế nên sướng quá hóa khỉ, leo mẹ lên cây đánh đu, rơi xuống đất chết toi, hóa thành chim Vàng Anh. Chim Vàng Anh thấy anh vua đi lại trong vườn buồn thẫn thờ, liền nhảy qua nhảy lại rất gợi dục. Vua nhìn thấy cũng hơi phê, bèn chìa cái ống tay áo ra bảo: “Vàng Ảnh Vàng Anh nếu phải vợ anh thì chui vào tay áo”. Tiếp tục đọc
Thuyết thế hệ của Howe
(Strauss–Howe generational theory)
Kế hoạch tái cấu trúc vùng lõi thủ đô (di dời khoảng 860 ngàn dân) có một điểm mốc là 2035. Dù có lẽ mốc này là dựa vào kỷ niệm các năm chẵn chục tính từ 1945 (năm khai sinh) nhưng vẫn làm giật mình. Bởi lý thuyết thế hệ Neil Howe dự báo rằng cuộc khủng hoảng hiện nay (Mỹ, thế giới, trong đó Việt Nam không tránh khỏi) sẽ có resolution vào năm 2033.
Neil Howe là một nhà nghiên cứu lịch sử và lý thuyết gia sáng lập thuyết thế hệ. Cốt lõi của nó rất đơn giản: diễn tiến của lịch sử là có chu kỳ, các chu kỳ này chịu ảnh hưởng của các thế hệ nối tiếp nhau, các thế hệ này cũng có chu kỳ, mỗi thế hệ có vai trò riêng ứng với các cổ mẫu (archetype khác nhau). Những thuyết kiểu này nhiều người thích, và nhiều người chê vì không vững về mặt khoa học. Tuy nhiên thuyết của Howe in ra thành sách đều là National Bestseller và New York Times Best-seller. Và ông ấy dự đoán lần nào cũng đúng, kể từ Trump 1.0. (Steve Bannon, chief strategist của Nhà Trắng hồi Trump 1.0 là fan của thuyết này).
Tiếp tục đọcHai hôm rồi bác Jon Lee Anderson có bài viết và bài nói chuyện (podcast) đều trên New Yorker. Bác này từng phỏng vấn các chính trị gia hàng đầu Venezuela và có nhiều đầu mối nằm sâu trong chính giới nước này. Bác ấy viết và nói dài nhưng có mấy thông tin nên biết như sau.
Nữ tổng thống tạm quyền Delcy Rodríguez và anh ruột bà này là hai bộ óc của chế độ Maduro. Maduro dùng hai bộ óc này kiểu hộp đen vì ông này sống dưới sự canh gác bảo vệ quá cẩn mật nên không nắm việc chi tiết. Hai anh em bà Delcy là key operator của toàn bộ chế độ. Họ thông minh, có trình độ, xuất thân từ gia đình du kích theo xã hội chủ nghĩa, từng bắt cóc người Mỹ và đòi tiền chuộc, nên rất có lý tưởng. Bà Delcy từng nắm các ngành dầu mỏ, an ninh và viễn thông Venezuela, từng là chủ tịch quốc hội. Anh ruột hiện là chủ tịch quốc hội. Anderson còn bảo bà Delcy này là nerd (xem ảnh thì đúng thế thật hehe.)
Tiếp tục đọcChừng hơn tuần nữa là kết thúc 2025, chúng ta dường như đã bước qua một thể chế mới, không phải thể chế dung hợp, hay loại trừ mà là hỗn hợp: mô hình Tập Cận Bình, phương pháp Putin và đường lối Park Chung Hee.
Điều ấy có tốt không, không ai biết, câu trả lời đúng nhất vẫn là câu sáo nhất: “thời gian sẽ trả lời”. Một câu trả lời khác, cũng sáo nốt, nhưng luôn đúng: “cái gì cũng có mặt nọ mặt kia”, “có tích cực và sẽ có tiêu cực”.
Tiếp tục đọc(Hay ai là người thầy tư tưởng của Peter Thiel)
Có một câu nói đùa, rằng các phong trào trí thức tác động đến chính trị ở phương Tây đều bắt nguồn từ các nhà tư tưởng Pháp. Phong trào Phản Cách mạng mà Peter Thiel, Curtis Yarvin và J.D. Vance đang tiến hành ở Hoa Kỳ liệu có bắt nguồn từ một nhà tư tưởng Pháp nào không.
Câu trả lời là có. Tên ông là René Girard. Thiel gọi ông là nhà tư tưởng và là nhà bác học Kitô Giáo. Phó tổng thống JD Vance gọi ông là triết gia. Còn tờ Financial Times viết một bài về ông, tên bài là “Làm sao một nhà phê bình văn học người Pháp chẳng mấy ai biết đến lại trở thành con chiên đầu đàn dẫn dắt cánh hữu Hoa Kỳ.”
Thiel nói nếu Nietzsche là triết gia thế kỷ 19 có dấu ấn lớn ở thế kỷ 20 thì Girard sẽ là triết gia thế kỷ 20 có dấu ấn lớn ở thế kỷ 21. Vào năm 2100 (tức thế kỷ 22), khi người ta lập danh sách các triết gia của thế kỷ 20, 21, Girard sẽ là nhà tư tưởng nổi bật nhất thời đại chúng ta. Còn nhà kinh tế học Tyler Cowen (tác giả của ít nhất một cuốn sách đã được dịch in ở VN) phát biểu rằng nếu có một bản danh sách 20 nhà tư tưởng nổi bật ở nửa cuối thế kỷ 20, ông sẽ chọn Girard (và Foucault) vào danh sách.
René Girard được bầu vào Viện hàn lâm Pháp (Académie Française) năm 2005. Ông qua đời sau đó 10 năm, tức năm 2015.
Tiếp tục đọc[Cập nhật: Bài Vladislav Surkov: Vương Hộ Ninh của Nga cập nhật phía cuối bài này.]
Câu trả lời là Curtis Yarvin.
Tháng Năm và Sáu năm 2025, khi Trump đi qua 100 ngày đầu tiên của nhiệm kỳ 2 ở Nhà Trắng (Trump 2.0) thì một loạt báo trong đó có New Yorker lên bài về một việc gây sửng sốt: tất tần tật những gì Trump thực hiện, hoặc cố gắng thực hiện, hoặc tuyên bố sẽ thực hiện đều khớp một cách kỳ lạ với một bản kế hoạch chi tiết (blueprint) do Curtis Yarvin vạch ra từ năm 2012 (từ trước cả nhiệm kỳ 1 của Trump).
Tiếp tục đọcHay tại sao tầng lớp ưu tú trẻ trung ở quanh Silicon Valley và Bay Area lại có thể làm xoay chuyển chính trị Hoa Kỳ và tới đây là thế giới.
Bài này là bài cuối trong loạt bài về Vương Hộ Ninh và Peter Thiel, AI và chính trị (gồm 15 bài nhỏ).
*
Quãng đầu năm 2025, tờ Wall Street Journal có một bài phóng sự khiến mình đặc biệt chú ý. Cảnh sát tuần tra biên giới ở Vermont dừng một chiếc xe hơi lại để kiểm tra. Trên xe có một số người, trước đó vài ngày bị chính quyền đặt vào dạng “giám sát định kỳ” do họ ăn mặc kiểu đặc nhiệm và mang theo vũ khí. Ngay khi xe dừng, một vụ đọ súng lập tức nổ ra khiến một cảnh sát thiệt mạng, nhóm trong xe cũng có một người chết. Người này là một nhà khoa học máy tính trẻ, gốc Đức, và là transgender (chuyển giới).
Tiếp tục đọcTại sao Việt Nam chưa có Vương Hộ Ninh (hoặc chưa xuất hiện Vương Hộ Ninh)?
Câu hỏi này cũng giống như câu hỏi tại sao VN chưa có Messi với Ronaldo. Nhưng cũng có thể có một số khía cạnh cụ thể, nhất là khía cạnh cá nhân, giải thích được việc tại sao Việt Nam chưa có Vương Hộ Ninh.
1.
Tiếp tục đọc
Học Thế Nào (How We Learn) Thích Học Toán Văn Hàn Quốc Đàm Thanh Sơn Lên Đông Xuống Đoài Hoàng Hán Nôm Phan Đan Gỗ Mun T xuất hiện Déjà vous Phan Xi Nê Quốc Anh Giang Le
Blog của 5xu 
Bạn phải đăng nhập để bình luận.