Thuyết thế hệ của Howe

(Strauss–Howe generational theory)

Kế hoạch tái cấu trúc vùng lõi thủ đô (di dời khoảng 860 ngàn dân) có một điểm mốc là 2035. Dù có lẽ mốc này là dựa vào kỷ niệm các năm chẵn chục tính từ 1945 (năm khai sinh) nhưng vẫn làm giật mình. Bởi lý thuyết thế hệ Neil Howe dự báo rằng cuộc khủng hoảng hiện nay (Mỹ, thế giới, trong đó Việt Nam không tránh khỏi) sẽ có resolution vào năm 2033. 

Neil Howe là một nhà nghiên cứu lịch sử và lý thuyết gia sáng lập thuyết thế hệ. Cốt lõi của nó rất đơn giản: diễn tiến của lịch sử là có chu kỳ, các chu kỳ này chịu ảnh hưởng của các thế hệ nối tiếp nhau, các thế hệ này cũng có chu kỳ, mỗi thế hệ có vai trò riêng ứng với các cổ mẫu (archetype khác nhau). Những thuyết kiểu này nhiều người thích, và nhiều người chê vì không vững về mặt khoa học. Tuy nhiên thuyết của Howe in ra thành sách đều là National Bestseller và New York Times Best-seller. Và ông ấy dự đoán lần nào cũng đúng, kể từ Trump 1.0.  (Steve Bannon, chief strategist của Nhà Trắng hồi Trump 1.0 là fan của thuyết này).

Diễn tiến lịch sử của Howe có chu kỳ khoảng 80-100 năm. Chia thành bốn period tuần hoàn. Mỗi period/era gọi là một turning. Mỗi turning thường gọi tên theo mùa cho dễ nhớ. Mùa Đông, là fourth turning. Mỗi season, hoặc turning, kéo dài khoảng 20-25 năm. Howe cho rằng Fourth Turning (Mùa Đông,  Khủng Hoảng) hiện tại bắt đầu từ 2008 (xảy ra khủng hoảng tài chính) và sẽ kéo dài đến những năm đầu 203x thì chấm dứt. Tức là quãng 2033.

Bốn Turnings (4 Seasons của History) 

1. The First Turning (High): Là Mùa Xuân, hậu khủng hoảng, lúc này các thể chế, định chế trở nên mạnh mẽ, chủ nghĩa cá nhân suy yếu, xã hội cùng nhau có cảm thức, cảm quan tập thể về một mục đích chung. (tương ứng giai đoạn hậu Thế chiến II: “American High”).

2. The Second Turning (Awakening): Là Mùa Hè, đây là period của khám phá tâm thức, tâm linh và nổi loạn chống lại các trật tự đã được xác lập.  (tương ứng là cuộc cách mạng nhận thức, ý thức của giới trẻ hippie, “Consciousness Revolution”, ở Mỹ những năm 1960, 1970).

3. The Third Turning (Unraveling): Là Mùa Thu, lúc này chủ nghĩa cá nhân cất tiếng khải hoàn, các định chế phân rã, thẩm quyền dân sự suy yếu. (ứng với giai đoạn “Culture Wars” từ giữa 1980 đến 2008).

4. The Fourth Turning (Crisis): Là Mùa Đông, kỷ nguyên của tàn phá và xây dựng lại. Các định chế, thể chế bị xoá bỏ, thay thế, để đối phó với các mối đe doạ tồn vong (tương ứng với những gì mọi người đang đọc báo nghe đài những tháng qua). 

Cuộc khủng hoảng hiện nay  (The fourth turning is here) đã có, đang có và sẽ có:

+ Những climax rất quyết liệt: chiến tranh, cách mạng, sụp đổ kinh tế. Đây  là những sự kiện xảy ra để chấm dứt các căng thẳng của thời đại.

+ Vai trò của các thế hệ. Các thế hệ khác nhau ứng với các cổ mẫu (archetypal role) khác nhau. Thế hệ Millennials (cổ mẫu Hero, the “Hero” archetype) cung cấp năng lượng dân sự (civic energy) để tái thiết xã hội, còn thế hệ Baby Boomers (the “Prophet” archetype) đóng vai trò lãnh đạo có kỷ luật và không khoan nhượng (nguyên soái kính yêu của chúng ta và his team).

+ Càng đi về cuối chu kỳ khủng hoảng, càng có nguy cơ lớn, ngoại lệ, về căng thẳng bên trong và gây hấn ra ngoài (chiến tranh thương mại, sụp đổ vàng tiền….)

+ Chu kỳ khủng khoảng (fourth turning) sẽ kết thúc khi nó đạt mục đích: regeneracy. Nó sinh ra một trật tự dân sự mới, thống nhất hơn và sẽ tồn tại suốt thế kỷ 21.

Tham chiếu vào framework trên thì cuộc khủng hoảng hiện tại ((fourth turning) cụ thể sẽ có:

Resolution của cuộc khủng hoảng hiện tại dự đoán sẽ có vào năm 2033, nó phụ thuộc vào vai trò tự nhiên của các thế h

+ Thế hệ Boomers cung cấp tầm nhìn và năng lượng kích hoạt, khởi động

+ Thế hệ Gen X cung cấp kỹ năng sinh tồn thực tiễn và leadership

+ Thế hệ Millennials cung cấp lực lượng dân sự dồi dào để tái thiết

+ Thế hệ Gen Z cung cấp chất keo gắn kết xã hội và cảm thức cảm thông xuyên suốt các cộng đồng, giúp cho toàn bộ system (kinh tế, chính trị, xã hội…) có thể vận hành được.

Tóm tắt các cổ mẫu thế hệ và logic cổ mẫu

1. The Prophet (Idealist)

Sinh ra trong giai đoạn “High”, họ được nuôi dưỡng như những đứa trẻ “được nuông chiều” trong một thế giới an toàn. Vì chưa từng chứng kiến ​​cuộc khủng hoảng trước đó, họ lớn lên tập trung vào các giá trị nội tâm hơn là sự sống còn ở thế giới bên ngoài.

Họ trở thành “những người đấu tranh” khi trưởng thành (tấn công hiện trạng), trở những nhà lãnh đạo có đạo đức ở tuổi trung niên, và những bậc trưởng lão có tầm nhìn, định hình những thách thức của cuộc khủng hoảng tiếp theo.

Ví dụ: Thế hệ Baby Boomers; trước đây là Thế hệ Truyền giáo/Missionary Generation  (sinh năm 1860–1882) và Thế hệ Siêu việt/Transcendental Generation (sinh năm 1792–1821).

2. The Nomad (Reactive)

Sinh ra trong giai đoạn Awakening với các biến động về tinh thần và văn hoá. Khi còn nhỏ, họ thường bị “thiếu sự bảo vệ” hoặc bị bỏ bê vì người lớn quá bận tâm đến các cuộc cách mạng văn hóa. Họ học được từ sớm rằng không nên tin tưởng vào các thể chế.

Họ trưởng thành như những “người tự do” bị cô lập, phát triển thành những nhà quản lý thực dụng, “luôn hoàn thành công việc” ở tuổi trung niên, và trở thành những người lớn tuổi mạnh mẽ, kiên cường trong thời kỳ Khủng hoảng.

Ví dụ: Thế hệ X; trước đây là Thế hệ Mất mát/Lost Generation (sinh năm 1883–1900) và Thế hệ Vàng son/Gilded Generation (sinh năm 1822–1842).

3. The Hero (Civic)

Sinh ra trong giai đoạn Unraveling, thời đỉnh cao của chủ nghĩa cá nhân và suy tàn của các định chế. Họ được nuôi dạy như những đứa trẻ “được bảo vệ”. Xã hội bắt đầu lo lắng về tương lai của mình, vì vậy những đứa trẻ này được đối xử như “đặc biệt” và được dạy phải là những người chơi đồng đội.

Họ trưởng thành như những chiến binh anh hùng hoặc những người hoạt động công dân trong thời kỳ Khủng hoảng. Ở tuổi trung niên, họ trở thành những người xây dựng thể chế quyền lực, tận hưởng thành công “đầy tự tin và ngạo mạn”.

Ví dụ: Thế hệ Millennials; trước đây là Thế hệ G.I. (sinh năm 1901–1924) và Thế hệ Cộng hòa (sinh năm 1742–1766).

4. The Artist (Adaptive)

Sinh ra trong thời Crisis, thời của hỗn loạn và đầy rẫy nguy hiểm thế tục. Họ là những đứa trẻ được “bao bọc quá mức”. Cha mẹ, kinh hoàng trước sự hỗn loạn của Fourth Turning, giữ những đứa trẻ này dưới sự kiểm soát chặt chẽ và thu hẹp các cơ hội xã hội (social opportunities) của chúng.

Họ lớn lên trở thành những người trẻ nhạy cảm, tuân thủ quy tắc, coi trọng chuyên môn và “quy trình đúng đắn”. Ở tuổi trung niên, họ thường là những nhà lãnh đạo giàu lòng trắc ẩn, thiếu quyết đoán, thích hòa giải hơn là xung đột.

Ví dụ: Thế hệ Z; Trước đây là Thế hệ Im lặng/Silent Generation  (sinh năm 1925–1942) và Thế hệ Thỏa hiệp/Compromise Generation (sinh năm 1767–1791).

Logic cổ mẫu (Archetypal logic)

Howe lưu ý rằng một cổ mẫu không tự tạo ra thêm bản thân nó. Thay vào đó, nó tạo ra “bóng”/”shadow” của chính nó:

Prophet (coi trọng tầm nhìn) nuôi dưỡng những Nomad (coi trọng hiện thực).

Nomad (tự lực) nuôi dưỡng Hero (phụ thuộc vào cộng đồng).

Hero (mạnh mẽ) nuôi dưỡng Artist (nhạy cảm).

*

PS: Ứng dụng thuyết này vào VN sẽ nghĩ sau. Trước mắt xin xem Chọc trời khuấy nước: 2025, 2026 và nhiều năm sau nữa