Chữ Phúc

Bài này viết cho mục Phiếm Đàm của TTCT. Bài đã đăng tuần này.

*

Cuối hè năm ngoái ở L’Espace Hà Nội buổi nói chuyện khá đặc biệt. Hai diễn giả là hai nhà toán học đoạt giải Fields: Ngô Bảo Châu và  Cédric Villani.

Có một khán giả hỏi hai nhà toán học, một câu hỏi khá bình thường, nhưng dường như trong câu hỏi ấy có cả sự tự vấn. Khán giả ấy là một người đàn ông đứng tuổi. Anh cho biết mình vốn là dân chuyên toán. Khi trưởng thành và có gia đình, anh và các bạn anh đều nhận thấy dường như kiến thức toán mà mình học trong nhà trường gần như không được vận dụng mấy trong cuộc đời. Anh và bạn bè, bắt đầu trăn trở, rằng mình có nên bắt con cái, và bắt cả nền giáo dục hiện tại, bỏ những môn học ít có ứng dụng trong cuộc sống thường ngày như môn toán để học những môn mà cha mẹ thấy có ích hơn.

Anh Châu không trả lời trực tiếp vào câu hỏi. Phần trả lời của anh có một ý: cha mẹ thường mong con cái phải hơn mình, học hành rộng hơn, hiểu biết hơn, đi đến những chân trời xa hơn trong cuộc sống; nhưng cũng chính bố mẹ ấy lại chỉ muốn ép con cái học hành theo ý mình. Anh Cédric gật gù với ý này và chia sẻ thêm chuyện học hành và lựa chọn lối đi của các con anh.

Ở một khía cạnh khác, về sở thích học tập của trẻ em, anh Châu cũng có lần nhận xét: nhiều cha mẹ cả đời không nghe nhạc nhưng cứ cố ép con phải học dương cầm [dù bọn trẻ không thích học].

*

Tôi có một người anh ở Hà Nội, hai vợ chồng kinh doanh buôn bán, đầu tắt mặt tối quanh năm. Có lần anh bảo: “Nhiều nhà rất kỳ lạ, bố mẹ không bao giờ cầm cuốn sách mà cứ bắt con phải đọc sách. Vợ chồng anh có đọc sách đ’o đâu, nhưng từ lúc muốn con đọc sách, tối nào anh cũng kiếm mấy cuốn sách liên quan đến việc kinh doanh của mình ra ngồi đọc nghiêm túc, để thằng cu thấy bố nó đọc sách”.

* Tiếp tục đọc →

Đăng tải tại sống | Thẻ , | Chức năng bình luận bị tắt ở Chữ Phúc

Trái đất một vòng tròn (tiếp)

Phần 1.

Phần 2.

Bạn Đông của “sĩ gái luận” trong phần trước của bài viết đã nhận ra chính mình, rồi ra tôi qua bài viết trên blog. Chúng tôi gặp lại nhau ở Sài Gòn tuần trước, lần gặp đầu tiên kể từ đầu năm lớp 6.

Lần cuối tôi nghe tin về Đông là lúc tôi học cuối cấp 3. Năm đó là năm Trung Quốc xảy ra sự kiện Thiên An Môn.

Năm đó tôi đang học Chuyên lý của Đại học Tổng hợp. Thầy Chỉnh dạy văn, không hiểu sao lại kể chuyện Thiên An Môn trên lớp. Kể cả chuyện xe tăng cán lên sinh viên rồi xe vòi rồng đi sau rửa máu.

Gặp lại nhau ở quán bia bờ kè,  Đông bảo hồi đó mình có biết gì đâu, chẳng qua là rất chăm đọc báo Nhân Dân và báo Hà Sơn Bình.

Tỉnh Hà Sơn Bình, là ba tỉnh ghép lại: Hà Đông, Sơn Tây và Hòa Bình. Tỉnh này có Xuân Mai, một thành phố được xây lên để làm thủ đô mới, sau bỏ phế. Hà Sơn Bình sau tách ra thành Hà Tây và Hòa Bình. Rồi Hà Tây sau này nhập vào thành Hà Nội mới.

***

Cái gọi là “Đổi mới” bắt đầu từ năm 1986 nhưng gần 10 năm sau Việt Nam mới hội nhập trở lại với khu vực (năm 1995 ra nhập Asean). Cũng thời gian này tổng thống Bill Clinton bãi bỏ cấm vận Việt Nam (1994) và bình thường hóa quan hệ Mỹ Việt (1995).

Tôi còn nhớ khi học Macroeconomics, giáo trình của Mankiw, đến bài “Small and Open Economy – Nền kinh tế mở nhỏ”, có anh đứng lên hỏi tại sao lại chỉ “Mở nhỏ”. Trợ giảng hôm đó là anh Vũ Tú rất bối rối, phải hỏi lại: “Có phải ý anh là mở he hé không?”.

Tiếp tục đọc →

Đăng tải tại Uncategorized | Chức năng bình luận bị tắt ở Trái đất một vòng tròn (tiếp)

Trái đất một vòng tròn

Phần 1

Năm nay là năm 2016.

Tròn 30 năm cái gọi là “đổi mới”.

*

Tôi muốn làm một cuốn sách về 30 năm đổi mới gọi là ấy. Đã bắt tay vào làm mà cuối cùng bỏ cuộc.

Tôi đã đi gặp một số người, để hỏi họ về những gì thúc ép trong những năm trước đổi mới, về những gì đã xảy ra ngay sau đổi mới, và hậu quả của cái đổi mới ấy với hiện trạng ngày nay, và ngày mai. Những người tôi gặp không nhiều lắm. Bởi tôi chỉ cố gắng gặp những người ở giai đoạn đổi mới nổ ra họ đang ở lứa tuổi trung niên, hiểu đời, hiểu người. Và tôi cũng chỉ chọn những người con ông cháu cha, tức là  những người có điều kiện gặp ông nọ bà kia, hay ít ra được nghe chuyện này chuyện nọ chưa bị tam sao thất bản.

Điều kỳ lạ là, những người ấy, nay ở độ tuổi trên dưới 80, đều không quan tâm nhiều đến đổi mới, cái mà họ cho là chẳng qua đâm đầu vào tường rồi ôm đầu máu mà quay ra, họ quan tâm nhiều hơn đến sự kết thúc.

Họ sốt ruột lắm rồi, quỹ thời gian của họ không còn mấy.

*

Mới có một sự kiện mà giới trẻ Việt Nam không mấy ai để ý. Đó là lần đầu tiên, sau hàng chục năm, ba thành viên cốt cán của Guns N’ Roses là Axl, Slash và Duff McKagan đã chơi nhạc cùng nhau tại liên hoan Coachella.

McKagan chơi một cây bass màu trắng để tưởng nhớ đến Prince, người vừa qua đời trước đó vài ngày. Slash đã chơi bản “Wish you were here” của Pink Floyd trước khi Axl ngồi vào piano và chơi bài November Rain danh tiếng. Video music của bài hát này làm mưa làm gió ở Hà Nội những năm đầu 1990.

Đấy là quãng thời gian tất cả mọi người hào hứng với mở cửa, hội nhập. Những làn gió mới thổi vào. Những lứa du học sinh đầu tiên bắt đầu bén rễ ở các nước phương tây, lúc đó còn gọi là các nước tư bản.

*

Năm 1985 là năm đặc biệt. Năm đó Việt Nam đổi tiền. Một năm sau đó là Đổi Mới. Sau mấy chục năm chiến tranh Bắc Nam, chưa kịp nghỉ ngơi là đánh nhau với Pol Pot, rồi đánh nhau với Đặng Tiểu Bình. Xung đột biên giới kéo dài đến sau Đổi Mới vài năm mới kết thúc.

Tiếp tục đọc →

Đăng tải tại sống, đời | Thẻ , , , , , , , , , , , , | Chức năng bình luận bị tắt ở Trái đất một vòng tròn

Chuyện điện nước

Tôi rất thích một bài hát thuộc dòng Classic Disney tên là “I wanna be like you”. Đây là bài hát mà con khỉ đột đầu đàn, khi nó bắt cậu bé rừng xanh Mowgli về, nó hát để năn nỉ và dọa dẫm cậu bé, rằng nó đã lên đến đỉnh cao danh vọng của loài khỉ rồi, nó là VIP của rừng rậm rồi, còn bây  giờ nó muốn được giống như con người, nó muốn bỏ rừng vào thành phố. Bởi nó: “I’m tired of monkeyin’ around”.

Không rõ trong những người Việt đang bỏ xứ mà đi (định cư) nơi khác, có bao nhiêu người đi vì tự mình chán cái cảnh có một lũ (trong đó có bản thân mình) đang monkeying (làm trò khỉ) vòng quanh, bao nhiêu người ra đi vì không muốn con cái mình tham gia vào cái vòng quay khỉ đột ấy.

Còn những người vẫn hằng ngày đổ mồ hôi kiếm ăn ở mảnh đất này, có ai dũng cảm trong im lặng thoát khỏi các kiếp nạn làm khỉ kiểu “Đền Hùng thất thủ”.

***

Tôi mới đọc Crippled America của Donald Trump. Trong sách có chỗ Trump nói về quyền công dân (citizenship) của người Mỹ (còn ta quen gọi là lấy quốc tịch Hoa Kỳ). Trump nói cần phải chấm dứt những Anchor Baby, là những đứa trẻ mà bà mẹ (Tàu) khi có bầu bay qua Mỹ sinh con rồi bay về, cốt để những đứa trẻ ấy sau này có quốc tịch Mỹ. Trump ủng hộ những người dân nhập cư, nhưng phải là những người tốt, tài giỏi, chăm chỉ lao động; những người đến Mỹ để theo đuổi ước mơ, thay đổi cuộc đời. Trump không muốn “anchor baby” và nhập cư lậu. Trump giải thích quyền công dân được trao cho những người sinh ra ở Mỹ, có nguồn gốc lịch sử, là để trao quyền công dân cho những người nô lệ, sinh ra ở Mỹ, mà bị dân da trắng hắt ra bên lề; chứ không phải để lợi dụng quyền này để có quốc tịch Mỹ.

***

Hồi lâu lâu tôi có đọc một bài báo thấy gia đình Clinton, sau khi ông chồng hết làm tổng thống, được xếp (giai tầng) vào hạng upper-middle-class. Tức là chưa được xếp vào thượng lưu. Mà upper-middle-class cũng rất ít, chưa tới (hình như là) 5% dân số Mỹ.

Mới ngồi lẩn thẩn nghĩ ở Việt Nam thì ra sao. Ở miền bắc ngày xưa hay có cách nói “công dân hạng A”. Chắc là do ảnh hưởng cách nói của Liên Xô: “Anh này là công dân hạng A.”

Các vị trong BCT, tôi xếp vào hạng A+. Tức là cao nhất, cái gì cũng có, muốn gì được nấy. Hạng này siêu ít, cả nước chưa tới 20 người. Còn các hạng dưới thì sao.

Lâu rồi tôi không nhớ cách mình xếp hạng, chỉ nhớ là khá phức tạp. Ví dụ một đại gia buôn vải ở Soái Kình Lâm, rất có uy tín trong lĩnh vực của mình, có nhiều tiền, mua gì cũng được. Nhưng nếu đại gia ấy nằm ngoài các quan hệ chính quyền, thì dù đi xin học cho con, hay vào bệnh viện, hay đến những nơi dịch vụ công , … họ cũng sẽ chả là cái gì cả. Cách duy nhất họ có thể có một chút ưu đãi cho mình là vung tiền ra đút. Nhưng không phải lúc nào, chỗ nào cũng đút được.

Tiếp tục đọc →

Đăng tải tại sống | Thẻ , , , , | Chức năng bình luận bị tắt ở Chuyện điện nước

Chuyện bài hát

Hôm qua cả nhà tôi ngồi nghe Hoàng Huệ Quân hát.

Hoàng Huệ Quân hát:

“Em đừng ngồi buồn, và đừng nói những lời giận hờn. Để bầu trời xanh ngát như màu xanh trong mắt em”.

*

Đó là cái thời mà Ngôi Sao Cô Đơn và Đợi Chờ Trong Cơn Mưa làm mưa gió trên các sân khấu nhạc nhẹ cả nước.

Nếu ở Việt Nam có cái gọi là hậu chiến, thì đó là thời kỳ đẹp đẽ nhất của hậu chiến. Mọi thứ đều nở hoa, tất cả đều chan hòa, và chưa có ném đá.

Nếu có cái gọi là thời đại hồ chí minh, hẳn đó là một khúc vàng son đáng ghi nhớ.

Đó là thời kỳ những lãnh đạo miền nam đi qua chiến tranh đang lèo lái đất nước lò dò đi ra biển, những nhạc sĩ cầm súng đi qua chiến tranh bắt đầu lên đỉnh cao của tài năng và danh vọng, những người thương binh bắt đầu ra khỏi quân ngũ để bắt đầu đi làm kinh doanh hay làm chính trị.

*

Chiến tranh mang đến mảnh đất này bao tai họa. Có một tai họa không ai nói đến. Trong chiến tranh, những con đực dũng mãnh nhất đều xông vào nơi khói lửa nhất, và chết.

Mấy chục năm sau chiến tranh, tác hại của nó mới lộ ra. Những gì tha hóa nhất của tính cách dân tộc, của xuống cấp nhân cách tầng lớp bình dân, đều có thể phần nào giải thích bằng sự thiếu hụt của của những con giống xuất sắc nhất trong cơn bùng nổ dân số (baby boom) hậu chiến. Tiếp tục đọc →

Đăng tải tại nhạc, sống | Thẻ , , , , | Chức năng bình luận bị tắt ở Chuyện bài hát

Chuyện ứng cử

Cách nay một khóa quốc hội, anh Cảnh Bình tự ứng cử, rất chính thống, lên cả các báo nhà nước trả lời phỏng vấn rất chững chạc. Kết quả là, sau hiệp thương, anh Bình trở thành nguyên ứng cử viên quốc hội.

Năm nay, tôi nghĩ anh Quang A và các anh chị khác cũng sẽ rơi tự do ở hiệp thương. Vòng hiệp thương có lẽ khá bất ngờ, hoặc rất dị, giống như trường hợp anh Lê Công Định (mà tôi chỉ được nghe kể lại).

Việc tự ứng cử rất hay, thú vị, nôm na là thuốc bổ cho các hoạt động của xã hội dân sự. Nhưng nó có thực sự là đấu tranh chính trị không thì còn phải suy nghĩ tiếp.

Tôi cho rằng, những người như anh Quang A khi ra ứng cử và có cương lĩnh tranh cử tốt đến mấy, thì anh ấy cũng khó mà đại diện cho một số đủ đông quần chúng (cử tri) để có được nhiều phiếu (theo đúng nghĩa cử tri bỏ phiếu cho người họ muốn đại diện cho mình). Nói chung cá nhân không nên đại diện cho ai cả.

Đại diện tốt nhất cho số đông, phải là chính đảng. Tức là, khi tôi muốn có ai đó đại diện cho tôi, thì “ai đó” phải là một chính đảng, với tư tưởng, đường lối, cương lĩnh chiến lược sách lược tương đồng nhất với suy nghĩ, tình cảm và mong muốn của tôi. Rồi thì cái đảng đấy sẽ cử các cá nhân khác nhau vào quốc hội (cá nhân không đại diện được cho ai, nhưng lại đại diện được cho Đảng, thế mới tài). Khi trong quốc hội có (nhiều) nghị sĩ thuộc cái đảng đại diện cho tôi, họ mới thực sự có công cụ để bảo vệ quyền lợi cho những người như tôi, để biến kỳ vọng của tôi thành sự thực.

Tiếp tục đọc →

Đăng tải tại nhảm | Thẻ , , , , , , , , | Chức năng bình luận bị tắt ở Chuyện ứng cử

Sách: Các thế giới song song

Bài điểm sách này viết cho TTCT và cũng để hâm nóng lại link Ba Mùa Yêu.

Interstellar của đạo diễn Christopher Nolan là một bộ phim rất thành công DSC05480năm 2014. Phim kể về một người cha chia tay đứa con gái bé nhỏ của mình rồi dùng tàu vũ trụ đi xuyên qua lỗ sâu đục (hay còn gọi là lỗ giun) để đi vào tương lai và tìm cách cứu nhân loại. Bị mắc kẹt ở tương lai, ông tìm mọi cách để gửi thông điệp về cho con gái của mình. Cuối cùng, ông đã thành công nhờ sử dụng sóng hấp dẫn. Một bộ phim khoa học giả tưởng nói về tình cha con nhưng lại rất lý thú với các ý tưởng vật lý cao siêu và kỳ lạ vốn khá khó hiểu với đại chúng.

Sau khi  xem phim, giáo sư vật lý Đàm Thanh Sơn có viết trên blog của mình, rằng cố vấn khoa học của bộ phim là giáo sư vật lý Kip Thorne của Caltech, đồng thời đưa ra bốn bài báo khoa học và khuyến khích mọi người đọc để hiểu thêm các ý tưởng vật lý vũ trụ trong Interstellar.

Với hầu hết bạn đọc bình thường, việc đọc các bài báo khoa học kiểu này sẽ hơi mệt, mất thời gian, và có thể  còn rất chán. Thay vào đó, các bạn có thể tìm đọc một cuốn sách hấp dẫn hơn đã được dịch sang tiếng Việt: Các thế giới song song (Parallel Worlds) của nhà vật lý Michio Kaku.

Trong Các thế giới song song, các tên tuổi vật lý mà giáo sư Sơn nhắc đến trong bài viết của mình như Thorne, Misner, Wheeler sẽ xuất hiện cùng với hầu hết các nhà vật lý vĩ đại khác từ Newton đến Einstein. Cùng với các tên tuổi ấy là các ý tưởng khoa học của họ, được diễn giải một cách ngắn gọn, mạch lạc và tương đối dễ hiểu.

Bởi Các thế giới song song là một cuốn sách rất đặc biệt: một cuốn sách dành cho bạn đọc đại chúng, viết về lịch sử ngành vũ trụ học cùng hai trụ cột của nó là thuyết tương đối và vật lý lượng tử.

Trong những trang đầu tiên của cuốn sách, tác giả và cũng là nhà vật lý vũ trụ Michio Kaku đã dẫn dắt độc giả tiếp cận ngành vật lý vũ trụ bằng hai quan niệm tôn giáo đối nghịch nhau về bản chất của vũ trụ. Một vũ trụ của Ki-tô giáo, có điểm bắt đầu (Sáng Thế). Một vũ trụ Niết-Bàn của Phật Giáo, không có bắt đầu và không có kết thúc. Rồi cũng rất ngắn gọn, ngay trong chương đầu tiên của cuốn sách, tác giả đưa cho bạn đọc một giải pháp bớt bối rối hơn: ngày càng có nhiều chứng cứ để củng cố cho lý thuyết về sự tồn tại của đa vũ trụ: liên tục có những vụ trụ mới “nảy mầm” ra từ những vũ trụ khác, giống như liên tục có Sáng thế trong một Niết bàn vô tận. Một ý tưởng vật lý rất khác với trực quan của một người bình thường, nó bí ẩn và …hấp dẫn.  Như nội dung của bộ phim Interstellar vậy.

Tiếp tục đọc →

Đăng tải tại sách | Thẻ , , , | Chức năng bình luận bị tắt ở Sách: Các thế giới song song

Chuyện khẩu vị

Bài này tôi viết cho Phiếm Đàm của TTCT. Viết tào lao chém gió để mua vui cho mọi người, và nhân tiện câu khách cho tiểu thuyết tí hon Ba Mùa Yêu.  Phía dưới bài này, tôi cũng trích đoạn của Ba Mùa Yêu, để mọi người đọc thử cho biết.

(Mới đây, tháng Năm năm 2022, Ba Mùa Yêu đã chính thưc được Skybooks xuất bản và phát hành trong “Mặt trời trong suối lạnh”.)

*

Có lẽ từ khi bắt đầu biết chọn thức ăn con người cũng bắt đầu nhận biết về mùi vị.

Vị của thức ăn trên đầu lưỡi tác động không những sớm, mà còn mạnh, vào nhận thức của con người cho nên nó còn ảnh hưởng đến cách con người nhìn nhận xã hội và cuộc đời.

“Đồng cam cộng khổ” hay “Khổ tận cam lai” là những câu thành ngữ hán việt, tức là của người Tàu, nhưng rất đỗi quen thuộc với người nước ta. Quen đến nỗi dù không hiểu chính xác nghĩa của từng từ, người ta vẫn hiểu được hàm ý của câu.

Tiếp tục đọc →
Đăng tải tại sách, sống | Thẻ , , | 2 bình luận

Chuyện thừa thiếu

Hồi trước còn túc tắc đi làm, buổi sáng việc nhàn, hay kéo một ông anh ra Lê Quý Đôn uống cà phê.

Có lần ông anh bảo, chắc nước mình phải đợi đến khi các tay đại tá trẻ cầm quyền mới khá được.

Có lần khác nói chuyện quan chức mê tín cúng bái ngày càng nặng, ông anh lại tặc lưỡi bảo: thế là quay lại thần quyền.

**

Người ta vẫn nói: nhân dân nào thì chính quyền như thế.

Xã hội Việt Nam có bao nhiêu cái xấu thì ở chính quyền có bấy nhiêu cái xấu. Chỉ khác ở chỗ ở trong chính quyền thì cái xấu ấy có điều kiện để phóng đại lên ngàn lần. Xã hội Việt Nam khiếm khuyết bao nhiêu cái tốt, thì chính quyền cũng khiếm khuyết ngần ấy cái tốt, mà còn thiếu hơn ngàn lần.

Xã hội này thừa: tăm tối, tham lam, bạo lực.

Xã hội này thiếu: khoan dung, điềm tĩnh, can đảm.

Những gì tệ nhất của đất nước này đều có thể dùng những cái thừa cái thiếu trên đây để giải thích.

Tâm tư của ông tá mong có hàm tướng là biểu hiện lòng tham của người dân quen thói nóng vội, đặt vào môi trường nhà nước bị phóng đại lên nhiều lần. Cũng thế nhưng thêm chất bạo tàn coi khinh thiên hạ, ông quan đầu tỉnh vội vàng bổ nhiệm con mình vào chức vụ ngon ăn. Đến cái trường đại học nhà nước bé tí ti cũng thiếu điềm tĩnh, thừa háo danh, toan tính gắn huy chương tứ tung trong nội bộ cốt để phong thần lẫn nhau mà lòe thiên hạ.

Thời chiến tranh đã đành, đến thời hòa bình lãnh đạo cũng vẫn thừa tối tăm và thiếu điềm tĩnh. Tầm nhìn cứ tưởng xa hóa ra ngắn tũn. Vội vội vàng vàng đâm quàng bụi rậm. Doanh nhân, trí giả cũng chẳng hơn gì. Tất cả đồng lòng với nhau mà đánh quả. Quốc gia, tổ quốc chẳng qua là đất và nước. Bán hết mặt đất vàng nhanh tay đút túi,  rồi sẽ có ngày rao bán mặt nước vàng .

Tiếp tục đọc →

Đăng tải tại nhảm | Thẻ , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Chức năng bình luận bị tắt ở Chuyện thừa thiếu

Người truyền cảm hứng cho Ông Cụ

Giành độc lập được mấy hôm, Trần Dân Tiên (theo suy luận của tôi, có lẽ là một nhóm núp sau một bút danh, trong đó có hai vị họ Trần thực sự là Trần Huy Liệu và Trần Ngọc Danh) viết ngay một cuốn sách về cuộc đời “ông cụ”. Cuốn sách này có thể là để phục vụ tuyên truyền đối ngoại, đặc biệt là để làm màu và làm đường cho cuộc gặp lịch sử với Stalin năm 1959,  nên sách được in ở Trung Hoa (thuộc Tưởng Giới Thạch) và Pháp năm 1949.  Sau Điện Biên Phủ, năm 1955 sách mới được in để phục vụ tuyên tuyền trong nước.

(Năm 1946, Trần Ngọc Danh là người cùng Dương Bạch Mai tháp tùng HCM sang Pháp dự  Fontainebleau. Sau đó Trần Ngọc Danh ở lại Pháp luôn.)

*

Chương I của cuốn sách nói về cậu thiếu niên tên Thành. Theo đó, khi mới mười mấy tuổi, anh Thành đã có ý định đi tìm đường cứu nước. Con người ta lúc thành công thường nói rất hay và màu mè về khúc khởi đầu của họ. Ý định xuất dương của anh Thành có thể là do hoàn cảnh gia đình (các biến cố trong gia đình, cuối cùng là người cha mất việc bị biếm đi xứ khác, bản thân anh bị đuổi học) cộng với cảm hứng từ phong trào Đông Du. Có lẽ mục tiêu ban đầu của anh là đi Nhật, hoặc đi Pháp để học tiếp. Thế nhưng khi anh tới Sài Gòn thì Nhật đã cấu kết với Pháp, dập tắt Đông Du. Không còn sự lựa chọn nào khác, anh bèn tính kế đi phượt bằng tàu thủy.

Tiếp tục đọc →
Đăng tải tại nhảm | Thẻ , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , | Chức năng bình luận bị tắt ở Người truyền cảm hứng cho Ông Cụ