Blog của 5xu

I. Bí ẩn vụ ám sát Vạn Thắng Vương.

II. Ai là sát thủ?

III. Ai chủ mưu?

Kể từ thời Hai Bà Trưng đến thời Ngô Quyền, nước ta chủ yếu sống dưới sự cai trị của người Tàu. Cọ xát văn hóa Đông Sơn và văn hóa Trung Hoa chỉ xảy ra ở giới cầm quyền và các giới liên quan. Văn hóa thuần Việt mang tính làng xã và dòng họ vẫn lặng lẽ phát triển ở các vùng dân đen. Cho đến thời Khúc Thừa Dụ và Dương Đình Nghệ thì các dòng họ đã phát triển thành các lực lượng cát cứ mạnh mẽ mà đứng đầu là các hào trưởng.

Hào trưởng có vai trò vừa là người đứng đầu dòng họ, vừa là thủ lĩnh cả vùng. Hào trưởng chỉ huy sản xuất cho tất cả các hộ sống trong lãnh địa của mình, phân phối thu nhập, tổ chức lực lượng chiến đấu. Các hào trưởng lớn, có lực lượng sản xuất mạnh, còn kết nạp thêm nhiều tráng sỹ giỏi từ các vùng xa kéo đến. Tuy nhiên, cho dù có kết nạp thêm bao nhiêu người giỏi, mở rộng lãnh địa đến đâu, thì quyền lực vẫn tập trung trong tay hào trưởng, các con trai, và các bà vợ của ông ta. Nôm na là một kiểu gia đình tập quyền.

Cách duy nhất để có thể được gia đình đấy chia sẻ quyền lực thì phải lọt vào gia đình đấy một cách chính thống. Tức là phải cưới một ai đó trong gia đình của hào trưởng.

Ngô Quyền, vị vua đầu tiên của Việt nam, xuất thân chỉ là tráng sỹ nghèo, đã phải đầu tư vào trym và làm rể một hào trưởng lộng lẫy nhất hồi đó là Dương Đình Nghệ. Dương Đình Nghệ là người đã đánh tan quân Nam Hán và dành quyền tự chủ về tay người Việt, nhưng không xưng vương. Ông là người Việt Nam đầu tiên vùng lên đánh lại ách nô lệ mà thành công, chiếm được thủ phủ của chính quyền trung ương.

Sau này ông bị làm phản và bị giết. Kẻ giết ông là một nha tướng tên là Kiều Công Tiễn. Kiều Công Tiễn là nhân vật lịch sử đầu tiên của chúng ta bị buộc tội cõng rắn cắn gà nhà. Ông ta đã rước quân Nam Hán về đánh nhau với đồng bào mình. Mẫu hình rước voi về giày mả tổ như Kiều Công Tiễn còn lặp lại khá nhiều trong các thời kỳ lịch sử sau này.

Con rể của Dương Đình Nghê là Ngô Quyền sau đó tranh giành quyền lực với các con trai của Dương Đình Nghệ. Kết cục là quyền bính về tay Ngô Quyền hết. Sau chiến thắng Bạch Đằng oanh liệt, Ngô Quyền và vương triều của ông đặt nền móng cho nước Việt độc lập về sau này. Tuy nhiên thời kỳ đầu vương triều đấy còn hoạt động thô sơ, vẫn ảnh hưởng của văn hóa gia tộc cát cứ, phạm vi ảnh hưởng nhỏ hẹp. Mãi đến nhà Lý thì triều đình và các cải cách hành chính, kinh tế, quân sự, mới thực sự là một nhà nước phong kiến.

Bên cạnh sự phát triển hoành tráng của Ngô Quyền thì dòng họ Dương mạnh mẽ một thời nay bị tay con rể qua mặt, đành âm thầm ôm hận chờ ngày phục họ.

Sau khi Ngô Quyền mất, họ Dương được uỷ thác làm chấp chính. Dương Tam Kha nhân cơ hội lật đổ con cả của Ngô Quyền là Ngô Xương Ngập, tự mình lên làm vua, nhưng vẫn nuôi con thứ của Ngô Quyền là Ngô Xương Văn. Sau Ngô Xương Văn lớn lên, có đủ lông cánh, lại lật lại phát nữa để lên làm vua. Tuy nhiên Ngô Xương Văn không giết Dương Tam Kha vì đã có công nuôi dưỡng.

Sau khi Ngô Xương Văn chết thì xảy ra loạn 12 Sứ Quân. Sau đó Đinh Bộ Đĩnh lần lượt đánh thắng và thôn tính hết 12 Sứ Quân này và lên làm vua.

Nếu để ý sẽ thấy Đinh Bộ Lĩnh ngoài tài cầm quân còn rất mưu kế trong việc sáp nhập lực lượng. Thủa đầu chỉ có hai cha con Đinh Bộ Lĩnh và Đinh Liễn. Sau Đinh Bộ Lĩnh lấy con gái Trần Minh Công để thôn tính lực lượng của dòng họ này vào tay mình. Từ lực lượng này ông phát triển quân đội của mình lên để đi đánh nhau. Sau đó ông lấy Dương Vân Nga để sáp nhập luôn vây cánh nhà họ Dương.

Trong 12 sứ quân, Đinh Bộ Lĩnh đánh thắng một số, một số tự tan, một số quy hàng, một số được sáp nhập. Trong số sáp nhập có cánh quân của sứ quân Ngô Nhật Khánh. Sứ quân Ngô Nhật Khánh được ghi là con cháu Ngô vương nên khả năng mẹ của Nhật Khánh là vợ của ai đó trong dòng dõi vua Ngô (có chỗ nói là vợ bé của Ngô Xương Văn). Để thôn tính cánh quân Ngô Nhật Khánh, Đinh Bộ Lĩnh đã lấy luôn mẹ của Ngô Nhật Khánh làm vợ (cái này sử cũng ghi là vua Đinh “lấy mẹ Nhật Khánh”).

Bà này về sau sinh ra Đinh Hạng Lang. Còn Ngô Nhật Khánh là anh cùng mẹ khác cha với Đinh Hạng Lang.

Việc Đinh Tiên Hoàng thay vì thôn tính cánh quân Ngô Nhật Khánh bằng quân sự, ông đã thôn tính bằng bịên pháp hôn nhân. Điều này đã gây ra một đống tai họa về sau.

Ngô Nhật Khánh đâu phải người hiền lành gì. Thế lực của Khánh hơi bị mạnh. Tuy về với nhà Đinh nhưng lực lượng vẫn cài cắm ở khắp nơi. Trong triều đình thì Khánh có mẹ là hoàng hậu, lại có em là con trai vua. Khánh ra vào cung vua dễ như đi chợ. Lại là con nhà dòng dõi nên thu phục nhân tâm trong triều không phải việc khó. Lại là người lớn tuổi hiểu biết, Khánh cũng biết một ngày nào đó có cơ hội lên làm vua thì cũng phải dựa vào ngoại bang để có lực lượng quân sự. Do nhà Tống rất thân thiết với Đinh Liễn nên Khánh chỉ có cách duy nhất là lén đi lại với quân Chiêm Thành.

Động tác đầu tiên trong chiến dịch cướp quyền của Khánh là cùng với mẹ lúc mật lúc ngọt ép vua Đinh phong Hạng Lang (mới có vài tuổi) làm thái tử. Nếu Hạng Lang làm thái tử, vua Đinh chẳng may chết thì chắc chắn mẹ Hạng Lang lên Thái Hậu còn Nhật Khánh nhắm chắc chức phó vương.

Ai ngờ mưu này bị Đinh Liễn đọc vị hết. Nhưng Đinh Liễn chưa kịp can ngăn vua cha thì sau một cơn mây mưa mặn nồng mà lâu lâu mới có (tại già rồi), vua Đinh phong cho Hạng Lang làm thái tử.

Đinh Liễn vốn tài giỏi, nhìn xa trông rộng, nhận ra ngay sự nguy hiểm của vấn đề. Không còn cách nào khác, Liễn phải xuống tay giết em. Nhận cái tiếng xấu về mình mà cứu đại cục.

Dân Việt thủa đó vốn chưa biết đến các kiến thức giáo điều của Nho Khổng nhảm nhí, thường lấy chính nghĩa để xét sự việc, nên không kết tội Đinh Liễn nhiều. Ngay cả vua Đinh cũng không trừng phạt Đinh Liễn. Mặc dù vậy, để sám hối, Đinh Liễn đã dựng hàng trăm cây cột trên đó có khắc kinh phật bằng tiếng Phạn và sử dụng nhiều câu chú Đà La Ni.

Còn Ngô Nhật Khánh thấy mưu to đã hỏng liền chuyển qua mưu nhỏ. Vốn trong triều lúc đó có viên nội quan tên Đỗ Thích hơi bị mái. Ngày nay gọi là Gay. Ngô Nhật Khánh vốn dung nhan đẹp, ăn mặc thời trang, ăn nói ngọt nhạt, đã gạ gẫm mua chuộc Đỗ Thích. Đỗ Thích được giai đẹp chiều chuộng thì Ngô Nhật Khánh thì bảo gì mà chả làm. Một hôm Đỗ Thích ngủ gật, miệng há, nước dãi chảy dòng dòng, Ngô Nhật Khánh bắt con đom đóm thả vào mồm. Thích giật mình tỉnh dậy, tưởng nằm mơ thấy sao chui vào bụng liền kể cho Khánh. Khánh phán ngay đây là số làm vua. Thích mà giết được vua, Khánh sẽ kêu gọi lực lượng phò tá cho Thích lên ngai vàng. Coi như con cháu Ngô Vương phò tá cho nội quan họ Đỗ lên ngôi. Thích nghe sướng quá làm liền.

Mọi việc sau đó như ta đã biết.

Còn Ngô Nhật Khánh sau khi tin chắc Đỗ Thích sẽ ra tay, bèn trốn ngay qua Chiêm. Đợi tin vua Đinh băng hà là mượn quân Chiêm về đánh Lê Hoàn ngay lập tức. Mỗi tội đi đường biển, gặp bão nên chết ráo cả. Việc Khánh qua Chiêm và quay về rất sớm so với thời điểm nhà Tống khởi binh đánh Lê Hoàn chứng tỏ Khánh đã tính toán mọi việc từ sớm và rất kỹ. Khánh liên lạc với Chiêm Thành chuẩn bị lực lượng sẵn sàng để vua Đinh chết là Khánh qua bên đó dẫn quân về được ngay. Nhưng số phận quả thực không bao giờ nương tay với những kẻ mượn sức ngoại bang dày xéo quê hương.

(Cũng có 1 giả thuyết khác cho rằng kẻ chủ mưu là Nguyễn Bặc, thông đồng với mẹ Hạng Lang để giết vua thông qua nhân viên dưới quyền là Đỗ Thích, sau đó giết người diệt khẩu. Tuy nhiên cái này nghe vô lý. Nếu Nguyễn Bặc có làm phản thì cũng phải có Ngô Nhật Khánh dính dáng vào. Đại để là biết rằng giết vua Đinh xong thì vẫn còn Lê Hoàn nên Nguyễn Bặc sẽ đánh Lê Hoàn bằng một ngả, Nhật Khánh đánh Lê Hoàn từ ngả khác bằng quân mượn của Chiêm. Nhưng do Nhật Khánh bị bão đắm tàu nên Nguyễn Bặc không địch nổi Lê Hoàn và tử trận)

* Hic: Cám ơn bạn SGnese đã sửa hộ chính tả. Nhân tiện cũng đã sửa các câu lủng củng.

Hôm nay có một bạn gọi điện thoại đến (tài nhỉ, biết cả số di động của 5xu). Xưng tên là MacDue. Nói là comment mãi không được nên sẽ gửi qua email. Dưới đây là comment của bạn ấy. À, bạn này lại còn mày tao nữa chứ.

Tao submit comment mãi mà không được. Thôi gửi cho mày vậy.Ngô Nhật Khánh chỉ là bà con với Ngô Quyền thôi. Anh Quyền ly hương, bôn tẩu giang hồ, nên con cháu khởi nghiệp ngoài tứ xứ. Còn Khánh chắc là con ông anh, ông em gì đó của Ngô Quyền, cắm chốt ở làng để hương hỏa ông bà, nên lãnh địa cát cứ của Khánh là vùng Đường Lâm, Sơn Tây, vốn là quê của Ngô Quyền (và cả của Phùng Hưng trước đó).Cuộc hôn nhân giữa Đinh Tiên Hoàng và mẹ Nhật Khánh mang nặng tính chính trị, nhằm giúp nhà vua thâu tóm một sứ quân bằng biện pháp phi quân sự. Lấy mẹ Khánh xong, Tiên Hoàng còn cho Đinh Liễn lấy em Khánh, và gả con gái mình cho Khánh để đan dày thêm mối quan hệ giữa hai họ Đinh, Ngô. Mẹ Khánh bởi vậy chắc cũng hơi bị “giừ”, tuổi cỡ xêm xêm Tiên Hoàng, khó mà đẻ Hạng Lang (lúc Hạng Lang sinh thì Tiên Hoàng cũng đã U55).

Đỗ Thích là nhân vật thực hư không rõ ràng. Ngay cả cái tên Thích cũng mang tính phiếm chỉ vì dùng chữ Thích trong “thích khách” (assassin). Ngày xưa làm vua lúc nào cũng nơm nớp sợ bị giết. Tiên Hoàng có thằng hầu tên là assassin thì thể nào chẳng chột dạ. Nếu không chấm dứt ngay hợp đồng lao động với nó thì chắc chắn cũng đổi tên cho nó rồi (vua Trần gì gì về sau cũng chê tên của người hầu là Bùi Mộc Lạc (cây đổ) là gở, nên đổi tên khác. Truyền thống này còn tiếp nối đến tận thời cụ Hồ). Đỗ Thích là hoạn quan, không có vây cánh mà bầy đặt giết vua cướp ngôi, e rằng hơi vô lý. Chuyện “giấc mơ nuốt sao Bắc Đẩu” chắc là do bị Nguyễn Bặc bức cung, đánh đau quá nên khai đại. Túm lại, Đỗ Thích là thích khách, nhưng hành động theo chỉ đạo của ai? Lê Hoàn? Dương hoàng hậu? Ngô Nhật Khánh? hay thằng cha nào khác?

Bác 5xu cho rằng sứ mệnh của Đỗ Thích là do Ngô Nhật Khánh giao phó cũng có lý của nó. Kỳ án trong lịch sử xưa nay vô thiên lủng, sử gần như từ năm 1945 đến nay mà còn tù mù, thì sử xa như thời mới khai sáng nền độc lập tận thế kỷ thứ X thì ai mà làm rõ được.

Nhân tiện comment entry về Lê Hoàn. “Đại hành” là tên chung chung để chỉ vua, hoàng hậu, hoàng hậu lúc mới thăng, chưa táng vào lăng. Lúc này tự quân và quan lại mới luận xem lúc sinh thời nhà vua có làm nên cơm cháo gì không, nếu có công tích thì gọi là Văn, Võ, Thánh, nếu vô thưởng vô phạt thì là Nhân, Minh, Huệ, Duệ, ác thì là Ai, Lệ, chết yểu thì gọi là Thiếu, v…v… Lê Hoàn không lập thái tử, nên lúc ông chết đi đám con cháu mải tỉn nhau khiến đất nước vô chủ trong 8 tháng. Triều đình vì vậy cũng chẳng còn bụng dạ đâu mà bàn chuyện đặt tên thuỵ, thành ra khổ thân nhà vua chết dính với cái tên đại hành. Thế nên về sau có thằng xứ Tàu sang ta dè bỉu chê dân Việt trình văn minh “lùn”, không biết đường mà đặt tên cho vua. Lẽ ra dân ta ngày nay có đem tên của nhà vua đặt làm tên đường phố thì nên đặt là Lê Hoàn, hay Lê Tiên chúa hay gì gì đó thì hợp lý hơn là Lê Đại Hành nhiều.

I. Bí ẩn vụ ám sát Vạn Thắng Vương.

Hôm nay vào wikipedia tiếng Việt nghịch. Và bị choáng một phát tý ngất khi thấy có nói đến các sử gia hiện đại của Việt Nam đưa ra một giả thuyết về vụ án mạng lúc nửa đêm đã cướp đi cả hai cha con vua Đinh.

Các sử gia này cho rằng Lê Hoàn và Dương Vân Nga toa rập để ám hại cùng lúc Hoàng Đế Đinh Tiên Hoàng và Nam Vương Đinh Liễn. Còn Đỗ Thích chẳng qua chỉ là nạn nhân, vô tình có mặt ở hiện trường nên dính tội giết vua. Các sử gia này khôn gớm thật. Các vị quên mất tiêu một điều rằng Đinh Liễn là người quyền cao đức trọng kinh khủng. Một tay ông làm hết việc hậu trường của nhà Đinh. Thủa hàn vi ông là người hy sinh nhiều nhất, kể cả những việc nguy hại đến tính mạng, để giúp cha dẹp lọan 12 sứ quân. Ông là người lo đối ngoại với Chiêm và Tống, tránh gây chiến tranh đổ máu. Ông cũng là người lo phần nhân sự cho vua cha. Lê Hoàn cũng là một trong những tráng sỹ đầu tiên do Đinh Liễn tuyển mộ và đào tạo.Suốt cuộc đời mình, Lê Hoàn được hai cha con vua Đinh cưng chiều hết mực và leo lên chức vụ to hơn cả các tướng là bạn đồng liêu của Đinh Bộ Lĩnh như Nguyễn Bặc, Đinh Điền.Chính sách quân sự ngoại giao của Lê Hoàn với nhà Tống cũng giống chính sách ngọai giao khôn khéo của Đinh Liễn.

Về khía cạnh phục tùng minh chủ thì khó có khả năng một võ tướng hiển hách có công với nhà Đinh, trải qua gian khó với nhà Đinh, được nhà Đinh đối xử tử tế, mà lại ra tay giết cả hai cha con vua Đinh trong cùng một đêm một cách tàn khốc như thế.

Cũng khó có khả năng Lê Hoàn ra tay tàn độc như thế mà các tướng như Nguyễn Bặc lại để yên, thay vào đấy đi truy nã và giết Đỗ Thích. Các tướng như Nguyễn Bặc, Đinh Điền cũng không phải tay vừa, về sau kéo quân về Hoa Lư đánh nhau với Lê Hoàn chỉ vì ông này tính lên ngôi vua. Tất nhiên Lê Hoàn ra tay một phát, các tướng chết sạch.

Cũng khó có khả năng Lê Hoàn giết vua mà sau này lên làm vua mà được dân yêu mến thế (nên mới có tên Lê Đại Hành).

Cũng khó có khả năng Đinh Toàn, suốt 20 năm sau này phục tùng răm rắp Lê Hoàn nếu Lê Hoàn là kẻ đã giết cả cha và anh mình. Đinh Toàn cũng là võ tướng, hy sinh ngoài trận địa, chứ không phải hèn nhát gì.

Thế thì ai thực sự ra tay giết vua? Nếu đúng là Đỗ Thích thì tại sao viên quan nhỏ như thế mà dám làm việc tày trời như thế? Truyền thuyết Đỗ Thích nằm mơ thấy sao rơi vào miệng nên nghĩ mình làm vua là do đâu?

Ngoài ra có một câu hỏi phụ nữa. Tại sao Đinh Liễn tài giỏi như thế, công lao như thế, vua cha yêu như thế, sùng đạo phật thế, mà tự nhiên lại đi giết em? Mà giết em xong, vẫn được vua cha tin cẩn, cho ở trong triều.

Suy nghĩ mãi ong cả thủ. Mới hơi hơi thấy manh mối.

Dưới đây là tóm lược vài nhân vật trong vụ ám sát ghê gớm nhất và đẫm máu nhất trong lịch sử Việt nam.

1. Đinh Bộ Lĩnh: xuất thân là trẻ con hiếu động, chuyên nghịch dại, chơi nhiều trò liều mạng. Nhưng cũng rất khéo léo thu phục nhân lực. Rất có công trong việc dẹp lọan 12 sứ quân. Lên ngôi vua. Ông xưng hoàng đế. To hơn ông trước chỉ xưng vương là Ngô Quyền và các hậu duệ. Ông đặt tên nước cũng rất hoành tráng là Đại Cồ Việt.

2. Đinh Tiên Hoàng có 5 vợ, nhiều con, trong đó có 3 con trai.

3. Trong 5 bà vợ, duy nhất chỉ có bà Dương Vân Nga là nổi bật đến ngày nay. Bà cũng là con nhà dòng dõi Dương Tam Kha. Bà cũng rất gấu, dám làm vợ hai vua. Vua nào cũng giỏi. Một bà nữa là mẹ của Đinh Hạng Lang. Bà này có hai đời chồng, chồng trước là dòng hoàng tộc nhà Ngô. Chỗ này là đoán mò vì có khả năng lịch sử nhập nhằng hai bà vợ làm một nên có lúc Dương Vân Nga bị coi là ba đời vua (tính cả vua Ngô smt). Đồng thời nhập nhằng Ngô Nhật Khánh là con của Dương Vân Nga. Sự thực có thể Ngô Nhật Khánh là con riêng của bà vợ kia, tức là anh cùng mẹ khác cha với Đinh Hạng Lang. Ngô Nhật Khánh vốn rất hiềm khích với các con riêng của bố dượng, đã từng rạch mặt em gái Đinh Liễn vì cho rằng mình và Hạng Lang bị Đinh Liễn đè nén. Sau này Ngô Nhật Khánh đào tẩu qua Chiêm, mượn quân Chiêm về đánh Lê Hoàn (lúc đó vua Đinh đã băng hà)

4. Trong 3 người con:

+ Con cả là Đinh Liễn là lớn nhất, ra đời khi Đinh Bộ Lĩnh chưa làm vua. Khi dẹp lọan 12 sứ quân, công lao rất nhiều, có lúc chấp nhận làm con tin hàng nhiều năm. Sau khi bố lên hoàng đế, ông cũng thi thoảng đi làm con tin nhưng ở vai trò ngoại giao với Chiêm hoặc Tống.

+ Con út là Đinh Hoàng Lang. Việc vua Đinh đột nhiên đưa chú bé còn ẵm ngửa này lên làm Thái Tử đã khiến Đinh Liễn phải ra tay giết em. Gây nên nhiều rắc rối sau này.

+ Con giữa Đinh Toàn. Đinh Toàn là con Dương Vân Nga. Lúc vua Đinh bị ám sát chết thì Toàn lên ngôi vua, mẹ lên Thái Hậu. Tuy nhiên sau này Lê Hoàn từ nhiếp chính lên làm vua thì Đinh Toàn được Lê Hoàn bồi dưỡng làm cán bộ nguồn. Sau thành tướng, hy sinh ở mặt trận.

Ai là thủ phạm vụ ám sát? Và tại sao Đinh Liễn giết em? Kỳ sau chưa chắc đã rõ.

II. Ai là sát thủ?

III. Ai chủ mưu?

Lời nói đầu: Như đã hứa từ entry trước, dưới đây là bài viết về bản sắc tâm lý Việt phóng chiếu từ văn hóa dân gian. Tuy nhiên tất cả những gì viết dưới đây đều là bốc phét, híhí.

I. Thánh Gióng (đời Hùng Vương Thứ 6)

Thánh Gióng là một trong tứ bất tử, tượng trưng cho tinh thần chống ngọai xâm của người Việt. Từ trẻ con đến người già, từ thế hệ này đến thế hệ kia, không ai là không thích hình ảnh Thánh Gióng nhổ tre đằng ngà đánh thắng giặc Ân. Thế nhưng nếu sử dụng phân tâm học để giải nghĩa câu chuyện có tính anh hùng ca bất khuất này chúng ta rất có thể đi đến những kết luận khá bi quan.

Đầu tiên là việc mẹ Gióng ra ruộng cà dẫm phải dấu chân đàn ông rồi về mang bầu và sinh ra Gióng. Hình ảnh ruộng cà và dấu chân đàn ông là phóng chiếu (projection) hiếm hoi còn sót lại của hình thức sinh họat quần hôn ngày xưa. Việc Gióng không có cha và chỉ sống dựa vào vòng tay của mẹ là hình ảnh không thể chối bỏ của xã hội mẫu hệ. Cho tới lúc đánh thắng giặc Ân và bay về giời, Gióng hoàn toàn là một chú bé, sống trong vòng tay của mẹ.

Quan hệ Gióng và Mẹ Gióng đã lặng lẽ đi vào tâm thức của người Việt không biết bao nhiêu ngàn năm. Có thể nó chính là căn nguyên của một thứ tạm gọi là mặc cảm Em Chã (dịch ra tiếng Anh là Mother Boy Complex hahahaha). Tây nó có mặc cảm Ơ Đíp (Eudipus Complex) thì mình cũng phải có cái mặc cảm em chã cho nó bằng Tây chứ. Chả lẽ mấy ngàn năm mà chả có cái mặc cảm nào cho bằng chị bằng em thì chết.

Những gì mà Gióng làm được sau khi được mẹ nuôi nấng ngần ấy năm, tốn cơm của cả làng, là nhổ tre đằng ngà oánh tan giặc Ân, rồi bay đi mất. Tại sao không phải là Thánh Gióng lớn lên đi xâm lược Trung Quốc, mang của cải và nô lệ về phục vụ dân làng, làm giàu cho xã hội, mà chỉ là đánh giặc Ân xong rồi té?!. Có phải là mặc cảm em chã nó chỉ cho phép chúng ta giới hạn ước mơ chỉ ở chỗ ai động đến mẹ tao thì tao đánh, chứ con việc kiếm ăn làm giàu là việc của mẹ tao rồi, tao chỉ đi học cho giỏi, ai động đến mẹ tao là tao chửi vỡ mặt, thế là hoàn thành trách nhiệm đàn ông hay không?! Chưa hết, toàn bộ anh hùng ca Thánh Gióng chỉ diễn ra trong một không gian rất hẹp, địa điểm xa nhất là nhổ bụi tre đầu làng để tỉn giặc, còn xa hơn tí nữa là phi ngựa ra cái núi gần đấy rồi bay mất. Đây chính là phóng chiếu đáng sợ nhất về tâm lý sợ phiêu lưu, chỉ quanh quẩn sau lũy tre làng, của dân tộc chúng ta.

Ngay cả hình ảnh đánh Giặc Ân ở đây cũng thể hiện tâm lý “phòng ngự phản công” kéo dài đến tận ngày nay. Trong lịch sử nước ta chưa có danh tướng nào ở vị thế cầm quân đi xâm lược nước khác mà hầu hết là danh tướng đánh đuổi ngọai xâm. Nhiều khi đọc về Alexander, Thành Cát Tư Hãn, Napoleon chúng ta cứ thèm muốn trong lịch sử của mình phải có 1 danh tướng có khả năng triển khai quân đội tới các vùng xa lắc xa lư, cướp bóc tài nguyên, bắt nô lệ, mang về phục vụ người Việt. Thà có một danh tướng ‘hiếu chiến’ như thế để mà tự hào còn hơn là có một list các danh tướng yêu hòa bình suốt ngày chỉ đợi ngọai xâm đến đô hộ nhà mình xong mới đi đánh. Chán chết. Ngay cả hình ảnh hàng ngàn cổ động viên gào thét Việt Nam Vô Địch ngay cả khi chúng ta vừa thua Nhật với tỷ số 1-4 cũng là một hình ảnh có tính kéo dài của mặc cảm em chã chỉ muốn sống êm đềm trong vòng tay của mẹ.

II. Ba ba tứ bất tử còn lại

1) Tản Viên Sơn Thánh (đời Hùng Vương 18).

Tượng trưng cho tinh thần chống lại thiên tai, chinh phục thiên nhiên. Nhưng điều bất ngờ ở đây là từ xa xưa, các đấng nam nhi đại trượng phu đã có chủ trương lấy con gái đại gia (hay còn gọi là đầu tư vào trym). Đến Sơn Tinh oai hùng thế mà cũng cạnh tranh khốc liệt để lấy con gái vua Hùng. Cuộc cạnh tranh khốc liệt này dẫn đến câu ca dao “Được thì làm con rể vua/ Thua thì làm giặc”. Phóng chiếu ngược lại ta có thể thấy vai trò yếu kém của người đàn ông khi tất cả những gì hiển hách nhất trong cuộc đời anh ta chỉ là lấy được con gái đại gia. Còn vị con rể hụt kia, có tài đến mấy, cuối cùng cũng chỉ thành một icon cho tính Gato vĩ đại của người Việt (Gato là thuật ngữ của tathy, có nghĩa là ghen ăn tức ở). Thành tích lớn nhất của anh ta là ‘ko ăn thì cố mà đạp đổ’ cho dù việc đạp đổ này đều bất thành.

Người đầu tiên tung hô Sơn Tinh chính là Thục Phán. Sơn Tinh là con rể Hùng Duệ Vương còn Thục Phán là cháu rể. Thục Phán dấy quân đánh vua Hùng nhưng bị vua Hùng sai con rể ra tỉn tý chết. Ngôi vua về sau nhường cho con rể nhưng Sơn Tinh vì ích nước nên thuyết phục vua Hùng nhường ngôi cho Thục Phán để thống nhất Âu Việt và Lạc Việt. Sau khi có ngôi vua, Thục Phán phong thánh cho Sơn Tinh. Điều này đã trở thành tiền lệ và đến nay vẫn còn hiệu ứng khi các vị kế nhiệm luôn thần thánh hóa những người đã đưa họ lên chiếc ghế quyền lực. Nhìn từ góc độ tâm lý thì đây là sự phản kháng có tính dây chuyền từ thế hệ này qua thế hệ khác việc đề cao các nhân không phải là nam giới đưa ai đó vào chiếc ghế quyền lực.

Câu chuyện Thục Phán An Dương Vương còn có một connection khá đặc biệt nữa là kẻ phế truất Thục Phán chính là con rể của ông. “Kẻ thù ngồi sau lưng vua” có lẽ đây là phóng chiếu hiếm hoi của tâm lý trỗi dậy chống lại mặc cảm Em Chã. Tuy nhiên sự chống lại này khá là nhỏ nhoi khi nó chỉ giới hạn ở việc đổ lỗi cho một người phụ nữ. Nhưng dù sao cái hay ở đây là đã le lói thấy ý thức coi tâm lý em chã và vòng tay phụ nữ chính là kẻ thù gây ra mất nước. Suốt về sau này, nhiều lần mất nước, cũng chẳng qua nhà cầm quyền toàn là Chã và Siêu Chã. Sự lệ thuộc và gian nan của nước Việt trong lịch sử cận đại và hiện đại đều là do chính quyền đã chối bỏ mẹ đẻ để sống trong vòng tay mẹ-đỡ-đầu là đủ các lọai chủ nghĩa từ chủ nghĩa thực dân đến chủ nghĩa đế quốc.

Mặc cảm Em Chã do thời cuộc đã dịch chuyển (deplacement – 1 thuật ngữ của phân tâm học) qua Mặc cảm Em Chã Con Nuôi. Hay có thể gọi tắt là Mặc Cảm Nghĩa Chã. Dịch ra tiếng Tây là bị dịch chuyển từ Mother-Boy Complex qua GodMother-Boy Complex. Tuy nhiên như chúng ta thấy, hình như từ ngày chuyển qua mặc cảm Nghĩa Chã, chúng ta có điều kiện tiếp cận (tuy là thụ động) với các nền văn minh cao cấp hơn đến từ phương Tây.

2) Chử Đồng Tử (đời Hùng Vương thứ 3)

Tượng trưng cho tình yêu, hôn nhân và sự sung túc. Chử Đồng Tử là con thuyền chài ngèo kiết. Chẳng qua được cái khỏe mạnh nên gái nhà đại gia theo cho nên thành người. Nhờ vốn liếng và quan hệ của bố vợ, chàng đi buôn hơi bị thành công. Điểm thú vị ở đây là sau khi có tất cả rồi, chàng đột nhiên có máu phiêu lưu. Tuy nhiên mới chỉ ra đến cửa biển Đồ Sơn chàng đã gặp pháp sư Ấn độ, thụ giáo xong là quay về liền. Có thể interprete câu chuyện này: chưa bao giờ dân tộc chúng ta đủ ăn đủ tiêu đủ phè phỡn để mưu cầu đến các khát khao cao hơn (tầng mấy của tháp Maslow ấy nhỉ) như đi du lịch, đi khám phá các nền văn minh khác và có một tôn giáo tín ngưỡng cho riêng mình. Ở đây mặc cảm em chã lại một lần nữa xuất hiện: Chử Đồng Tử là dân sông nước, đổi đời nhờ lấy con vua, nhưng khát khao nâng mấy cái needs của anh lên tầng trên trong tháp Maslow cũng chỉ giới hạn ở cửa biển. Dù chỉ là phóng chiếu của tâm lý vào truyền thuyết, mà sao ước mơ vẫn bé nhỏ quá. Bé nhỏ quá.

3) Bà chúa Liễu Hạnh (Hậu Lê)

Tượng trưng cho kinh doanh, văn học nghệ thụât, quân sự. Đây là một tứ bất tử đặc biệt nhất, thú vị nhất và quan trọng nhất. Khác với 3 cụ ở trên, cụ này là gái, lại trẻ hơn ba cụ kia nhiều thế kỷ. Ba cụ kia có từ thời vua Hùng. Cụ Liễu Hạnh có từ thời Hậu Lê. Tại sao lại thế?

Tại vì:

Tính đến giữa thời kỳ Bắc Thuộc lần thứ hai thì chỉ duy nhất có hai cuộc khởi nghĩa lớn và thành công. Cuộc khởi nghĩa đầu tiên là Hai Bà Trưng, cuộc thứ hai là Bà Triệu.

Ở thời Hai Bà Trưng người Việt vẫn chưa có họ. Họ của Hai Bà sau này có lẽ được các sử gia phong kiến tự đặt vào. Họ cũng gọi hai bà là Vua. Việc hai bà không có họ cũng cho thấy xã hội Việt lúc đó, tuy đã bị ảnh hưởng của bọn Tàu, nhưng vẫn là hình thái xã hội mẫu hệ. Và như hệ quả của nó, thủ lĩnh khởi nghĩa không phải là đàn ông. Lý do trả thù chồng là Thi Sách mà khởi nghĩa chẳng qua là sự phóng chiếu ngược của những sử gia đàn ông tự ti sau này. Họ viết lại lịch sử như thể Thi Sách và các thủ lĩnh hồi đó bị Mã Viện tàn sát hết nên power mới đến tay phụ nữ. Trong khi đó, nếu nhìn bằng con mắt của phân tâm học (phóng chiếu ngược) thì có thể hiểu quyền lực thực sự là của phụ nữ, việc các ông chồng bị sát hại chỉ là cái cớ để các bà dấy lên phong trào chống ngoại xâm.

Nhưng từ khi bọn Tàu nó đô hộ, đang từ xã hội thị tộc mẫu hệ chúng ta chuyển phắt một nhát qua xã hội phong kiến mà vai trò lãnh đạo là đàn ông. Không chỉ bị nô dịch mà chúng ta chưa đủ chín về tâm lý để thay đổi cho kịp thời cuộc. Chính vì thế mặc cảm em chã bị dồn nén xuống sâu nhất có thể. Mãi đến thời Hậu Lê nó mới có điều kiện trỗi dậy và từ đó chúng ta có Bà Chúa Liễu Hạnh (sinh năm 1557 ở Nam Định). Và cũng từ đó thờ Mẫu tự động trở thành một kênh tín ngưỡng cực kỳ quan trọng của dân tộc Việt. Quan trọng đến mức hình ảnh của bà chúa Liễu Hạnh cực kỳ đa dạng: vừa là con ngọc hoàng, thoắt cái thành người trần, vừa trêu ghẹo người đời, thoắt cái đã cầm quân đánh nhau với triều đình (phong kiến nam quyền), thoắt cái đang phù hộ đánh ngọai xâm lại quay qua trả thù Việt gian. Mặc dù cuộc đời của bà dừng lại khi mới chỉ 21 tuổi nhưng bà đã kịp làm vợ, làm mẹ, mà vẫn làm thần tiên.

Như vậy từ truyền thuyết Thánh Gióng thời Hùng Vương, tự nhiên đến thế kỷ 16 chúng ta đùng một phát có Bà Chúa Liễu Hạnh. Mặc cảm Em Chã dồn nén mấy ngàn năm ọach một cái phóng chiều vào một người phụ nữ trẻ. Người phụ nữ này làm được tất tần tật mọi thứ, chả thiếu thứ gì. Thế thì đàn ông cần gì làm nữa, chỉ lanh quanh đọc sách thánh hiền xong đi thi lấy dăm cái bằng PhD hay thi IMO là về nhà được mẹ xoa đầu khen giỏi, mua cho mấy bộ quần áo đẹp rồi kiếm vợ cho. Haha. Ngay cả sự bất công trong xã hội, Bà Chúa Liễu Hạnh cũng giải quyết láng bằng cách khen người tốt trừng phạt kẻ xấu.

Chính từ thời điểm này Mặc Cảm Chã chuyển dịch thành Mặc Cảm Siêu Chã (super-mother-boy complex) và gây ảnh hưởng sâu đậm đến tính cách của người Việt sau này. Mặc dù có thể list ra vô số các cái gọi là tính cách Việt nhưng nói chung đều gói gọn ở chỗ sống và phấn đấu chỉ vừa đủ để làm hài lòng Thánh Mẫu (SuperMother). Và một dân tộc như vậy có thể sẽ không bao giờ trở thành thành siêu dân tộc bởi vì không bao giờ có Siêu cá nhân (tại không có Super-Ego). Mọi sự sáng tạo vượt ngưỡng của mẹ đều không khả thi. Thậm chí còn không được phép, các cá nhân le lói một chút tài năng hơn người đều bị hãm hại (như Nguyễn Trãi, Vũ Như Tô) hoặc đa phần sẽ bị giới cai trị xoa đầu khen giỏi từ tấm bé khiến cho mãi mãi không thành người được (nhiều tiến sỹ Văn Miếu là như thế). Mọi khát vọng phiêu lưu đều chỉ dừng trong vòng tay của mẹ. Ngay cả sau này có Mẹ Đỡ Đầu hoành tráng thì cũng chỉ đi xa hơn được một tý. Nhưng một tý trong mấy trăm năm cận đại hóa ra rất nhiều so với vài ngàn năm trước đấy.

III. Ca dao, tục ngữ, thành ngữ

Mấy cái này thì quá nhiều, rất nhiều cái trong đó có thể mang ra phân tích. Tuy nhiên có hai câu sau thuộc loại độc đáo nhất và cũng đau lòng nhất:

“Bầu ơi thương lấy bí cùng …” và câu “Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau”

Bản chất của Mother-Boy là ích kỷ, hiếu thắng và hay ghen tỵ. Chúng rất hung hăng với người nhà và hèn nhát với người ngoài. Chính vì thế mà dân tộc có mặc cảm em chã không bao giờ có thể đoàn kết và hòa thụân được. Hai câu ca dao trên nó xuất phát từ tiềm thức thấu hiểu sự mất đoàn kết của dân tộc Việt. Đọc lên bề ngoài như một lời khuyên nhưng thực ra nó là phóng chiếu của nỗi đau mất đoàn kết. Các vùng miền (khác giống chung dàn) đấm đá nhau, cùng một tộc (gà cùng một mẹ) cũng cắn xé nhau. Từ đời này qua đời khác. Đặc biệt là khi chuyển sang mặc cảm god-mother-boy thì sự cắn xé nhau quá ư là tàn khốc. Bao nhiêu máu người Việt đổ xuống để tàn phá chính quê hương mình. Thật là nồi da xáo thịt. Tuy nhiên ở đây lại có một cái hay là sau một thời gian huynh đệ tương tàn, chúng ta có vẻ như đang thấm nỗi đau tàn sát, đang ngộ ra một điều rằng cái giá mà chúng ta (vô thức) phải trả đã quá đắt. Có lẽ đã đến lúc phế bỏ tất cả các god-mother để trở về với mẹ đẻ. Để mẹ Việt Nam có thể yên tâm mà nói rằng: “Tao nuôi chúng mày mấy ngàn năm, cạn hết cả tài nguyên mà chỉ thấy chúng mày cắn xé nhau làm vừa lòng ngoại bang mà đau lòng mẹ. Nay chúng mày tỉnh ra rồi, đoàn kết lại mà làm giàu đê. Ngày xưa lịch sử giao cho chúng mày hết oánh pháp lại đánh mỹ đánh tàu, chúng mày ngoan ngoãn nghe lời. Nay chúng mày ngoan mà nghe lời mẹ, quên mấy con mụ god-mother lịch lãm mà thâm độc đi, đoàn kết lại mà làm giàu, có khìn mà phụng dưỡng mẹ già. Hichic.”

Kết luận (tạm):

+ Mặc cảm Em Chã (Mother-Boy Complex): từ thời Vua Hùng đến Hai Bà Trưng

+ Mặc cảm Em Chã bị dồn nén (Repressed Mother-Boy Complex): Hai Bà Trưng đến nhà Lê. (Repression là khái niệm dồn nén ẩn ức trong phân tâm học).

+ Mặc cảm Siêu Chã (Super-Mother-Boy Complex): Từ Hậu Lê đến thời Quang Trung. Chính ra đây là thời kỳ khí thế nhất của lịch sử VN. Bắt đầu bằng việc vua Lê Thánh Tông (thế kỷ 15) là vị vua – danh tướng đầu tiên mang quân đi chinh phạt về phía nam. Ông cũng là vị vua- danh tướng hiếm hoi của chúng ta thạo thủy quân và dám mang quân vượt biển đi chinh phạt. Ở entry này cũng đã nói đến việc chinh phạt của Lê Thánh Tông. Có khả năng Lê Thánh Tông thoát được mặc cảm Siêu Chã là do ông may mắn thoát khỏi cuộc chém giết giữa các hoàng tử cùng cha khác mẹ và may mắn được lên ngôi vua mặc dù là con thứ (mẹ ông cũng chỉ là thứ phi). Ông lên ngôi vua lại đúng lúc chín (18 tuổi).

+ Mặc cảm Nghĩa Chã (GodMother-Boy Complex): bắt đầu từ Gia Long. Thời kỳ Gia Long là thời kỳ mở rộng bờ cõi nhiều nhất (entry này cũng có nói đến). Nhưng bờ cõi mở rộng được chủ yếu là bằng các biện pháp phi quân sự. Nhưng quái lạ nhất là ông vua Gia Long mưu lược thế mà cuối cùng triều Nguyễn lại có vẻ như là triều đại chã nhất trong lịch sử VN. Vua quan suốt ngày làm thơ thẩn ba lăng nhăng, gái mú om xòm, lăng tẩm ầm ỉ. Chả làm được cái quái gì về quân sự, hành chính và kinh tế. Đã thế lại còn dời đô về một chỗ rất chán là Huế nữa. Rất là khó hiểu. Có lẽ lý do duy nhất chính là cái sự “uốn éo” của Gia Long lúc thì trốn sức mạnh của kẻ thù, lúc lại mượn tay ngoại bang để chén lại các thế lực trong nước đã dẫn đến một kết quả như thế.

Kết luận chính thức:

“Nói như rồng leo làm như mèo mửa”. Tức là chỉ giỏi bốc phét, còn làm thì như bốc kít. Chính là bản sắc cơ bản của chúng ta. Entry này và tác giả của nó chính là một ví dụ điển hình. Há Há Há.

Nói chung chúng ta phải cố gắng để upgrade lên bước tiếp theo là “Nói như rồng leo làm như rồng hột vịt”.