Blog của 5xu

Sáng mùng 3 Tết đi ăn phở Hoàng ở Quán Thánh. Đông quá nên phải xếp hàng. Anh cuối hàng bị chỉ vào và nói “anh cuối hàng hộ em nhé”, ý là đến anh ấy là hết bát cuối, ko ai được xếp thêm. Nhưng vẫn có một cậu xếp thêm và bảo: không người lái cũng được.

Phở không người lái ở Hà Nội có trước tất cả các thể loại không người lái dân dụng của Mỹ mấy chục năm.

Khi nói đến con mèo của Schrödinger ít ai thắc mắc về giới tính hay tuổi tác của nó. Con mèo ấy là đực hay cái dường như là câu hỏi không quá quan trọng so với trạng thái lượng tử (quantum state) của con mèo ấy: một con mèo vừa đang sống lại vừa đang chết. “Ra đời” năm 1935, năm nay con mèo của Schrödinger đã khá lớn tuổi, nhưng năm 2021 nó bất ngờ nổi tiếng khắp internet nhờ “meme con mèo Schrödinger”.

Israel có thái độ lừng khừng suốt từ đầu cuộc chiến Ukraine cho đến khi Iran công khai hỗ trợ Nga sản xuất các drone tự sát giá rẻ.

Shahed-131 và Shahed-136 là các drone tự sát mà Iran cấp cho Nga và phiến quân Houthi ở Yemen. Phiên bản của Nga có tên Geran 2. Drone tự sát này trước đây được xếp vào loại “đạn treo” do nó có khả năng bay lơ lửng rập rình đợi cơ hội lao xuống mục tiêu.

Chú Hà Huy Khoái có lần nói nền giáo dục tốt nhất là nền giáo dục mà ở đó mỗi học sinh có một bộ giáo trình riêng, một người thầy riêng. Tức là một hệ thống giáo dục được may đo vừa khít cho mỗi đứa trẻ, từ khi còn bé, đến lúc trưởng thành..

Tất nhiên nền giáo dục như vậy không tồn tại ở quy mô đại trà mà chỉ có trong cung đình nơi các ông vua thuê thầy về dạy cho đám hoàng tử công chúa trong nhà. Mà cũng là ở thời xưa, thời nay đến con hoàng tử Anh hay đại gia Hoa Kỳ cũng phải đi học ở trường. (Dù là rất xịn như Eton hay Phillips Exeter Academy nhưng vẫn là trường.) Còn nhân dân trên cả địa cầu hầu như ai cũng sử dụng giáo dục đại trà (tiếng Việt là giáo dục phổ thông, đều có nghĩa là giáo dục dành cho tất cả mọi người, ai cũng có thể tiếp cận được, thụ hưởng được).

Đọc các ý kiến, giải pháp, đề xuất về “phục hồi kinh tế”, thấy nặng về hành chính, quy trình, bước nọ bước kia, sở này làm cái này, sở kia làm cái kia… trong khi lại không ai nói gì đến complexity và complex system.

Một thành phố lớn, đa dạng, và năng động như thành phố HCM, là một hệ phức hợp (complex system). Xét riêng kinh tế của thành phố, nó cũng là một complex system.

Mặc dù complexity mới trở thành một nhánh nghiên cứu chỉ vài chục năm qua, nhưng nó rất được quan tâm, vì nó rất thiết thực. Chỉ cần search một chút qua internet, ta sẽ thấy có complexity science, complexity economics, complexity theory…

Complex system có một vài đặc điểm chính, trong đó có self-organization. Tức là, để hồi phục một complex system như thành phố HCM, bao gồm cả kinh tế, xã hội, thì thay vì chăm chăm vào các biện pháp hành chính, chỉ thị, ra lệnh, kiểm soát, áp đặt,… thì nên tìm vài cái van tổng nào đó rồi vặn ra, sau đó cứ để complex system tự hồi phục, tự vận hành. Đó có thể là cái van tổng của chuỗi nguyên liệu-sản xuất-hoàn thiện-xuất khẩu; có thể là van tổng của chuỗi cung cấp dẫn đến hệ thống siêu thị, hoặc là chuỗi chợ đầu mối dẫn vào các chợ truyền thống.