I. Giải mã các cáo buộc của Ngoại hạng Anh nhằm vào Man City
Những câu hỏi về Công bằng Tài chính, tiền lương của Roberto Mancini, việc bất hợp tác và việc không cung cấp báo cáo tài chính, cùng nhiều vấn đề khác, cuối cùng đã có lời giải đáp
Tháng 2/2023, Manchester City bị Ngoại hạng Anh (the Premier League) cáo buộc 115 hành vi vi phạm các quy tắc tài chính của giải. Sau một phiên điều trần kéo dài sáu tuần trong năm 2024, với hai đội ngũ luật sư đắt đỏ được tập hợp ở cả hai phía, một phán quyết đã được đưa ra và Ngoại hạng Anh tin chắc vào chiến thắng của mình.
Dưới đây là phân tích chi tiết những gì City bị cáo buộc:
Tám cáo buộc vi phạm liên quan tới tiền lương của Mancini
City bị cáo buộc đã vi phạm các quy tắc buộc họ phải cung cấp “đầy đủ chi tiết về thù lao của huấn luyện viên trưởng trong các hợp đồng liên quan ký với huấn luyện viên” trong giai đoạn từ mùa 2009-10 tới 2012-13, khi người Ý Roberto Mancini — người đưa họ tới chức vô địch Ngoại hạng Anh đầu tiên năm 2012 — làm huấn luyện viên trưởng của câu lạc bộ.
Der Spiegel[1] đã công bố các bản hợp đồng được cho là nêu chi tiết bản hợp đồng đầu tiên của ông với City, với mức lương cơ bản 1,45 triệu bảng trước thuế, cùng một bản khác trị giá 1,75 triệu bảng mỗi năm với tư cách cố vấn cho Al Jazira[2] — câu lạc bộ anh em của City có trụ sở tại Abu Dhabi — theo đó ông phải cam kết tới huấn luyện tại câu lạc bộ này bốn ngày mỗi năm.
Mancini đưa City tới chức vô địch Ngoại hạng Anh đầu tiên năm 2012, sau chiến thắng 3-2 trứ danh trước QPR ở ngày thi đấu cuối cùng của mùa giải.
Các email cho thấy công ty của Mancini, Italy International Services (IIS), đã xuất hóa đơn theo quý cho City; City chuyển tiền cho Abu Dhabi United Group (ADUG)[3], rồi ADUG chuyển tiếp cho Al Jazira để chi trả.
Mười hai cáo buộc vi phạm liên quan tới tiền lương cầu thủ
Trong số các cáo buộc có 12 hành vi vi phạm những quy tắc “buộc câu lạc bộ thành viên phải nêu đầy đủ chi tiết về thù lao cầu thủ trong các hợp đồng liên quan ký với cầu thủ của mình”. Mỗi mùa giải bị cáo buộc hai hành vi vi phạm, từ mùa 2010-11 tới 2015-16, nhưng chưa được xác nhận chúng liên quan tới cầu thủ nào.
Một trong những quy tắc đó liên quan tới quyền hình ảnh (image rights)[4], và Der Spiegel đã công bố hai bản hợp đồng giữa một công ty nước ngoài tên DS Management Ltd — do Dimitri Seluk, người đại diện của Yaya Touré khi đó, sở hữu — với ADUG liên quan tới quyền hình ảnh. Các hợp đồng đặt ra lịch thanh toán, đầu tiên là 4 triệu euro (3,45 triệu bảng) rồi sau đó là 4 triệu bảng, trả dần trong vài năm. Theo thông lệ, đáng lẽ chính City phải là bên chi trả chứ không phải ADUG.
Năm mươi cáo buộc không cung cấp thông tin tài chính, trải qua chín mùa giải
Những cáo buộc này liên quan tới doanh thu tài trợ từ mùa 2009-10 tới 2017-18, với cáo buộc rằng phần lớn số tiền do ADUG chi trả chứ không phải các nhà tài trợ thực sự.
Hai hợp đồng chính là với các doanh nghiệp nhà nước: hãng viễn thông Etisalat và hãng hàng không Etihad[5]. Trong một vụ việc tại UEFA, ủy ban phân xử (adjudicatory committee) của tổ chức này đã kết luận rằng trong một hợp đồng tài trợ trị giá 16,5 triệu bảng, Etisalat chỉ trả 1,5 triệu bảng còn ADUG trả 15 triệu bảng, trong hai năm 2012 và 2013. Các cáo buộc này sau đó bị Tòa Trọng tài Thể thao (Court of Arbitration for Sport — CAS)[6] tuyên là đã hết thời hiệu (time-barred).
Ủy ban phân xử của UEFA kết luận rằng Etihad chỉ đóng góp 8 triệu bảng cho các hợp đồng tài trợ trị giá lần lượt 35 triệu, 65 triệu và 67,5 triệu bảng trong các mùa 2012-13, 2013-14 và 2015-16, phần còn lại đến từ ADUG. Đa số thành viên hội đồng CAS phán quyết rằng không đủ chứng cứ để chứng minh các cáo buộc này.
Ba mươi cáo buộc bất hợp tác
Bản cáo trạng nêu rằng City đã vi phạm các quy tắc buộc câu lạc bộ thành viên phải “hợp tác và hỗ trợ Ngoại hạng Anh trong các cuộc điều tra, bao gồm việc cung cấp tài liệu và thông tin… với thiện chí cao nhất”. Có sáu hành vi vi phạm bị cáo buộc mỗi mùa, trong năm mùa từ 2018-19 tới 2022-23.
Quy định của Ngoại hạng Anh nêu rõ rằng các câu lạc bộ không được từ chối cung cấp tài liệu hay thông tin với lý do chúng mang tính bảo mật, và rằng các câu lạc bộ cùng quan chức của họ “phải hỗ trợ đầy đủ, trọn vẹn và kịp thời cho ban điều hành trong việc thực thi quyền điều tra”.
Một phán quyết của Tòa Phúc thẩm (Court of Appeal) năm 2021 tiết lộ rằng hai năm sau khi Ngoại hạng Anh khởi động cuộc điều tra vào năm 2018, một hội đồng trọng tài đã yêu cầu City cung cấp “một số tài liệu và thông tin cho Ngoại hạng Anh, và tiến hành truy vấn các bên thứ ba”. City phản đối phán quyết trọng tài đó nhưng thua kiện.
Năm 2020, CAS tuyên rằng City phải nộp phạt 10 triệu euro sau khi đã “cản trở” các cuộc điều tra của UEFA.
Hai mươi lăm (hay ba) cáo buộc vi phạm Quy tắc Lợi nhuận và Bền vững
Những cáo buộc này liên quan tới ba mùa giải từ 2015-16 tới 2017-18. Mặc dù bản cáo trạng liệt kê tám hoặc chín điều khoản riêng biệt cho mỗi mùa, một số trong đó rõ ràng không áp dụng được (chẳng hạn một điều khoản viện dẫn trường hợp câu lạc bộ thi đấu ở EFL trong một trong các mùa đó). Nói chính xác, ở phần này chỉ có ba hành vi vi phạm bị cáo buộc.[7]
Năm cáo buộc vi phạm quy định UEFA
Một quy tắc của Ngoại hạng Anh buộc các câu lạc bộ phải tuân thủ các quy định tài chính của UEFA, và City bị cáo buộc đã vi phạm điều đó trong năm mùa giải, từ 2013-14 tới 2017-18.
115, 130, hay lẽ ra phải là 108 hành vi vi phạm?
Sự rối rắm này bắt nguồn từ một số sai sót trong danh sách cáo buộc ban đầu được công bố trên trang web của Ngoại hạng Anh ngày 6/2/2023. Một bản đính chính đã được phát hành, nhưng dù số điều khoản bị nêu là đã vi phạm khi ấy lên tới 130, một vài trong số đó rõ ràng không thể áp dụng cho City. Nếu các vi phạm Quy tắc Lợi nhuận và Bền vững được tính là một vi phạm mỗi mùa, thì con số thực phải là 108.
II. Man City và 115 cáo buộc làm rung chuyển bóng đá: chuyện đã đi tới đây như thế nào
Những vi phạm quy tắc tài chính đe dọa di sản của Manchester City. Một tấn tuồng kéo dài tám năm phơi bày mạng lưới phức tạp của các cáo buộc vi phạm và những cuộc chiến pháp lý
Manchester City là đội bóng thành công nhất của bóng đá Anh hiện đại. Kể từ khi được Abu Dhabi United Group (ADUG) tiếp quản tháng 9/2008, họ đã thống trị mọi đối thủ, giành tám chức vô địch Ngoại hạng Anh và Champions League cách đây ba năm.
Nhưng vào tháng 2/2023, City hứng chịu 115 cáo buộc vi phạm các quy tắc tài chính của Ngoại hạng Anh, đe dọa phủ bóng đen lên câu lạc bộ và những thành công của họ. Các cáo buộc nhằm vào City lần đầu được công khai sau một cuộc điều tra năm 2018 của trang tin điều tra Đức Der Spiegel.
Der Spiegel tung đòn hạt nhân
Tháng 11/2018, Der Spiegel gây chấn động làng bóng đá khi công bố những email rò rỉ cho thấy City đã cố ý vi phạm các quy tắc tài chính của Ngoại hạng Anh và UEFA.
Hậu quả từ những cáo buộc đầu tiên đó, và từ các đợt công bố tiếp theo, đã phủ một bóng đen lên các thành tích trên sân cỏ của City, thậm chí lùi về tới những ngày đầu của thương vụ tiếp quản từ Abu Dhabi.
Các email “Football Leaks” xuất phát từ một kho dữ liệu điện tử khổng lồ do tin tặc người Bồ Đào Nha Rui Pinto thu thập được[8]. Những tiết lộ đầu tiên của Der Spiegel bao gồm các email từ giới lãnh đạo City, dường như cho thấy 59,5 triệu bảng tiền tài trợ từ Etihad Airways năm 2015 thực chất do chủ sở hữu ADUG của câu lạc bộ trực tiếp chi trả, chỉ 8 triệu bảng đến từ Etihad.
Ba ngày sau, Der Spiegel công bố thêm các cáo buộc, lần này nêu rằng City đã trả tiền cho cựu huấn luyện viên Roberto Mancini thông qua hai hợp đồng ký cùng ngày: một khoản cơ bản 1,45 triệu bảng mỗi năm cho City, và một khoản cơ bản 1,75 triệu bảng với tư cách cố vấn cho câu lạc bộ Al Jazira ở Abu Dhabi, cũng thuộc sở hữu của Sheikh Mansour. Khoản tiền từ Al Jazira được trả vào một công ty vỏ bọc nước ngoài ở Mauritius mang tên Sparkleglow Holdings.
Hàm ý ở đây là City đã che giấu mức thù lao thực sự của Mancini nhằm tuân thủ các quy tắc Công bằng Tài chính (Financial Fair Play — FFP)[9]. Mancini trước đây đã từ chối bình luận khi được hỏi về hợp đồng với Al Jazira.
Các cáo buộc gây chấn động trong giới các câu lạc bộ Anh là đối thủ của City, và cả Ngoại hạng Anh lẫn UEFA đều mở điều tra.
Mancini dẫn dắt City trong ba năm rưỡi kể từ tháng 12/2009, giành một chức vô địch Ngoại hạng Anh và một Cúp FA.
Der Spiegel cũng cáo buộc rằng City đã thao túng các hợp đồng tài trợ với những đối tác đến từ Abu Dhabi — Etihad, công ty đầu tư Aabar và cơ quan du lịch — bằng cách ghi lùi ngày (backdating).
Giám đốc tài chính của City, Jorge Chumillas, được cho là đã đề nghị Simon Pearce — một người Úc vừa là giám đốc của City vừa là cố vấn đặc biệt cho hoàng gia Abu Dhabi — hỏi xem liệu có thể đổi ngày thanh toán cho các nhà tài trợ hay không. Pearce được cho là đã trả lời: “Tất nhiên, chúng ta muốn làm gì thì làm.”
Những nhân vật cấp cao thân cận với City chưa bao giờ phủ nhận tính xác thực của các email, nhưng nói rõ rằng họ không tin vụ tấn công mạng là việc làm của một cá nhân đơn lẻ. Vào thời điểm đó, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đang vướng vào một cuộc chiến ngoại giao với Qatar, và đã có một chiến dịch rò rỉ thông tin cùng tuyên truyền ăn miếng trả miếng giữa hai bên[10].
Chưa từng có bằng chứng nào cho thấy Qatar hay bất kỳ tổ chức nào khác đứng sau các vụ rò rỉ, nhưng tuyên bố ban đầu của City nhắc tới “những tài liệu bị tách khỏi ngữ cảnh, được cho là đã bị tấn công mạng hoặc đánh cắp”, và nói thêm: “Nỗ lực làm tổn hại danh tiếng câu lạc bộ là có tổ chức và rõ ràng.”
Cuộc chiến pháp lý
Sau các vụ rò rỉ, UEFA đưa ra cáo buộc nhằm vào City. Phản ứng của câu lạc bộ là khởi động một cuộc chiến pháp lý chống lại các cơ quan quản lý bóng đá.
Nỗ lực đầu tiên của City là đưa vụ việc ra Tòa Trọng tài Thể thao (CAS) năm 2019 để phản bác tính chính danh của cuộc điều tra do UEFA tiến hành. Nỗ lực đó thất bại, và tháng 2/2020, cơ quan quản lý bóng đá châu Âu áp lệnh cấm dự Champions League hai năm, cộng thêm khoản phạt 30 triệu euro (24,85 triệu bảng) vì “những vi phạm nghiêm trọng”. City phản đối, một lần nữa tại CAS, lần này với Huân tước Pannick KC — một trong những “silk”[11] đắt giá và giỏi nhất nước Anh — đứng ra biện hộ cho họ.
Tháng 7/2020, City ăn mừng sau khi hai trong ba thẩm phán CAS phán quyết rằng “phần lớn các vi phạm bị cáo buộc hoặc không được chứng minh, hoặc đã hết thời hiệu”, và chỉ một khoản phạt 10 triệu euro được áp đặt vì tội không hợp tác với cuộc điều tra của UEFA. Các luật sư của City đã lập luận rằng có một nguyên tắc pháp lý theo đó họ không có nghĩa vụ hợp tác khi thông tin liên quan là thứ mà họ cho là đã bị tấn công mạng hoặc đánh cắp.
Phản kháng cuộc điều tra của Ngoại hạng Anh
Tháng 7/2021, Tòa Phúc thẩm phán quyết rằng City phải cung cấp “một số tài liệu và thông tin cho Ngoại hạng Anh”, sau khi câu lạc bộ phản bác thẩm quyền của một hội đồng trọng tài với lập luận rằng “có khả năng thực tế là các trọng tài viên đã thiên vị”.
City và Ngoại hạng Anh đã tìm cách giữ kín phán quyết nhưng bất thành. Thẩm phán Males, một trong các thẩm phán, nói: “Thật đáng ngạc nhiên, và là điều công chúng có quyền quan ngại, rằng sau hai năm rưỡi tiến độ đạt được lại ít đến vậy — trong khoảng thời gian đó, cần lưu ý, câu lạc bộ đã hai lần đăng quang vô địch Ngoại hạng Anh.”
Đợt tài liệu thứ hai của Der Spiegel
Một loạt tài liệu và email mới do Der Spiegel công bố tháng 4/2022 đặt ra thách thức còn lớn hơn cho City. Chúng được cho là bao gồm toàn bộ các hợp đồng của Mancini, có Pearce làm người chứng, cùng chi tiết về việc xuất hóa đơn và cách thức chi trả lương.
Những tiết lộ mới xoay quanh các khoản chi trả quyền hình ảnh liên quan tới cựu đội trưởng City Yaya Touré, với thứ có vẻ là bản sao của hai hợp đồng giữa một công ty nước ngoài tên DS Management Ltd — do người đại diện khi ấy của Touré là Dimitri Seluk sở hữu — với ADUG. Các hợp đồng đặt ra lịch thanh toán, đầu tiên là 4 triệu euro (3,45 triệu bảng) rồi sau đó thêm 4 triệu bảng nữa, trả dần trong vài năm. Đợt rò rỉ của Der Spiegel còn bao gồm một hóa đơn yêu cầu chuyển tiền vào tài khoản ngân hàng Thụy Sĩ của DS Management.
Touré ra sân hơn 300 trận trong tám năm khoác áo City, rời đi năm 2018 sau khi giành ba chức vô địch quốc gia.
Theo thông lệ, nếu các khoản thanh toán là để chi trả quyền hình ảnh của Touré, thì đáng lẽ chính City phải là bên chi trả chứ không phải ADUG, để chúng xuất hiện trong sổ sách kế toán của câu lạc bộ.
115 (hay 130) hành vi vi phạm bị cáo buộc
Ngày 6/2/2023, Ngoại hạng Anh công bố trên trang web của mình một danh sách gây choáng váng về các hành vi vi phạm quy tắc bị cáo buộc của City.
Ban đầu có 115 hành vi vi phạm bị cáo buộc, nhưng đã có sự nhầm lẫn về một số điều khoản được liệt kê trong các cáo buộc liên quan tới từng mùa giải cụ thể, và Ngoại hạng Anh buộc phải phát hành đính chính: thực tế có 130 hành vi vi phạm bị cáo buộc, dù nhiều trong số đó là cùng một hành vi lặp lại qua nhiều mùa.
Chúng bao gồm việc không cung cấp thông tin tài chính chính xác trong chín mùa giải riêng biệt, không cung cấp đầy đủ chi tiết về tiền lương của Mancini, và không cung cấp đầy đủ chi tiết về thù lao cầu thủ — trong đó có Touré — qua sáu mùa giải từ 2010-11 tới 2015-16. City còn bị cáo buộc không hợp tác với cuộc điều tra hoặc không bàn giao tài liệu theo yêu cầu, trong năm mùa từ 2018-19 tới 2022-23.
Khác với UEFA, Ngoại hạng Anh không bị giới hạn bởi thời hiệu năm năm để đưa ra cáo buộc. City đáp lại bằng tuyên bố rằng họ có “bằng chứng không thể phản bác” để bảo vệ lập trường của mình.
Nhân vật bí ẩn
Tháng 6/2023, The Times tiết lộ rằng một báo cáo mật của UEFA nêu một nhân vật bí ẩn từ U.A.E. đã thực hiện hai khoản chi trả cho City, tổng cộng 30 triệu bảng, trong các năm 2012 và 2013, để bù vào số tiền lẽ ra phải đến từ một trong những nhà tài trợ chính của họ. Các khoản chi trả này được cho là một phần trong những hành vi vi phạm quy tắc bị cáo buộc.
Luật sư của City nói với một phiên điều trần kỷ luật của UEFA năm 2020 rằng người chi trả số tiền này tên là “Jaber Mohamed”, và nêu rằng ông ta là “một người hoạt động trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ tài chính và môi giới cho các thực thể thương mại tại U.A.E.”.
Báo cáo của Ủy ban Kiểm soát Tài chính Câu lạc bộ thuộc UEFA kết luận rằng các khoản chi trả này — vốn được cho là đến từ Etisalat, công ty viễn thông do nhà nước U.A.E. nắm đa số cổ phần — thực chất là “tài trợ vốn chủ sở hữu trá hình” (disguised equity funding) từ ADUG.
Đòn phản công pháp lý của City
Tháng 6/2024, The Times tiết lộ rằng City đã khởi động một vụ kiện chưa từng có tiền lệ nhằm vào Ngoại hạng Anh. Câu lạc bộ cho rằng các quy tắc tài trợ của giải đấu là “bất hợp pháp”, đưa ra lời cáo buộc gây sửng sốt rằng họ là nạn nhân của sự phân biệt đối xử và của một “sự chuyên chế của đa số” (tyranny of the majority).
Dù tình huống này không liên hệ trực tiếp với 130 hành vi vi phạm tài chính bị cáo buộc, các câu lạc bộ đối thủ ghi nhận rằng chính đội ngũ pháp lý ấy — do Huân tước Pannick và Paul Harris KC dẫn đầu — đang dẫn dắt cuộc chiến cho nhà đương kim vô địch nước Anh. Họ cũng tin rằng đây là một chiến thuật nhằm phân tán đội ngũ pháp lý của Ngoại hạng Anh, đồng thời làm xói mòn niềm tin vào các quy tắc tài chính của giải đấu hàng đầu này, cũng như vào năng lực điều tiết của tổ chức.
Vụ kiện được đưa ra trọng tài kín, và tháng 2/2025, một hội đồng trọng tài độc lập — sau khi rà soát lại phán quyết đầu tiên của mình hồi tháng 9/2024 — tuyên bố chiến thắng cho City và một thất bại đau đớn cho Ngoại hạng Anh, tổ chức hiện đối mặt với chi phí pháp lý lên tới hàng chục triệu bảng.
Hội đồng trọng tài phán quyết rằng các quy tắc tài trợ được áp dụng trong giai đoạn 2021–2024 quả thực là bất hợp pháp, và do đó vô hiệu. Ngoại hạng Anh hy vọng những sửa đổi đối với các quy định về Giao dịch với Bên Liên quan (Associated Party Transactions — A.P.T.)[12] — tức các hợp đồng tài trợ ký với những bên có liên quan — đã giải quyết được vấn đề, nhưng chúng cũng đang được chính hội đồng trọng tài ấy xem xét lại.
Phiên điều trần
Tháng 9/2024, chỉ còn sáu tuần nữa là tròn sáu năm kể từ những tiết lộ đầu tiên của Der Spiegel, phiên điều trần kỷ luật về 130 cáo buộc bắt đầu tại Trung tâm Giải quyết Tranh chấp Quốc tế ở London, gần Nhà thờ Thánh Paul.
Huân tước Pannick dẫn dắt phần bào chữa của City, với sự hỗ trợ của Harris và Philip Marshall KC. Hãng luật London Clifford Chance cũng đồng hành cùng City trong vụ việc.
Luật sư tranh tụng cấp cao của Ngoại hạng Anh là Adam Lewis KC, cùng với Andrew Hunter KC. Giải đấu có một đội ngũ từ hãng luật Bird & Bird, do cựu cầu thủ bóng bầu dục của Sale Sharks là Max Duthie dẫn đầu, phối hợp trong quá trình điều tra.
III. Phán quyết vụ Man City: Một chiến thắng vĩ đại — nhưng “giải đấu hay nhất thế giới” đã thành đống đổ nát
Phe chính nghĩa có thể đã thắng trong vụ kiện Man City, nhưng việc mất sạch mọi thứ trong đám cháy danh tiếng kéo theo sau đó khiến chẳng còn mấy điều để ăn mừng
Không thể tách rời quá khứ của Manchester City khỏi hiện tại của Manchester City. Tách những chức vô địch họ giành được khi ấy khỏi cuộc đua vô địch của họ lúc này. Tách những cầu thủ đã làm nên điều đó khỏi đội hình được xây dựng để lặp lại nó. Ngoại hạng Anh đã thắng kiện một cách dứt khoát, vậy mà có lẽ chẳng bao lâu nữa sẽ phải tự hỏi chiến thắng ấy thực sự có ý nghĩa gì.
Kẻ gian lận không được phép hưởng lợi, điều đó thì quá rõ. City đã gian lận và hình phạt phải nghiêm khắc. Song đi kèm với điều đó là một loạt hệ quả tiếp theo, một chuỗi những vụ nổ với sức công phá vượt xa phạm vi một câu lạc bộ. Những gì còn lại của giải đấu này giờ chỉ là đống đổ nát. Đó là một đám cháy danh tiếng không cứu vãn nổi. Ngoại hạng Anh sẽ cảm thấy phe chính nghĩa đã thắng, nhưng khi làm được điều đó, gần hai thập niên bóng đá Anh đã thành đất cháy. Bao nhiêu thước phim lịch sử, vô giá trị. Bảng vàng, vô nghĩa. Những sự nghiệp lừng lẫy, đồ bỏ đi. “Hãy ném huy chương của các anh vào sọt rác, bởi các anh chưa từng giành được gì một cách đàng hoàng — các anh có được chúng bằng gian lận,” Brian Clough đã nói với các cầu thủ Leeds United của mình khi kế nhiệm Don Revie[13]. Và giờ chúng ta có thể nói y như vậy với Kevin De Bruyne, David Silva, Vincent Kompany, Sergio Agüero…
Đó là cả một khối lượng lịch sử bị đem đổ ra bãi rác. Khoảnh khắc Agüero[14], bốn chức vô địch liên tiếp, bảy kỷ lục quốc gia mà City thiết lập trong kỷ nguyên Ngoại hạng Anh này, về số bàn thắng ghi được, về số điểm giành được. Những kỳ tích. Không thể tách rời câu lạc bộ này khỏi bóng đá Anh thời gian qua, cũng như khó mà hình dung rằng sau tất cả những chuyện này, sản phẩm của hơn 115 cáo buộc lại chỉ là một khoản tiền phạt hay một lần trừ điểm trong một mùa giải. Ngay cả một mức trừ điểm đủ khiến việc xuống hạng trở thành chắc chắn cũng sẽ có vẻ là một sự thỏa hiệp nửa vời trong hoàn cảnh này.
Kompany nâng cao chiếc cúp Ngoại hạng Anh năm 2014, một trong tám chức vô địch quốc nội của City giờ đây đã hoen ố.
Thế nhưng, ngược lại, nếu Ngoại hạng Anh bắt đầu phân phối lại các danh hiệu thì sổ sách kỷ lục của họ sẽ trông như một bài thi làm hỏng. Người hâm mộ giờ sẽ tự thêm dấu hoa thị của riêng mình, như Mauricio Pochettino gần đây đã thử làm, khi phân phối lại chức vô địch 2016-17 của Chelsea cho Tottenham Hotspur vì những khoản chi trả bất hợp pháp của câu lạc bộ ấy[15]. Ngoại hạng Anh đã không làm thế dù có cơ hội, nhưng vết nhơ vẫn còn đó. Nếu tước luôn các chức vô địch của Chelsea trong giai đoạn ấy, thì từ 2011-12 tới 2023-24 chỉ có ba chức vô địch giành được một cách hợp pháp. Vì vậy, ý niệm rằng bóng đá Anh có giải đấu hay nhất thế giới trở nên lố bịch, và chắc chắn Javier Tebas, chủ tịch La Liga[16], sẽ sớm tuyên bố như vậy. Cho tới giờ, người ta còn có thể trách ông ta là ghen tị. Từ nay thì không nữa. Ông ta có lý.
Chúng ta không bao giờ có thể biết City, và Chelsea, sẽ đạt được những gì nếu hành xử đúng mực. Nhưng có thể phỏng đoán. Chẳng được bao nhiêu. Chúng ta đã thấy điều gì xảy đến với Newcastle United khi họ cố chơi theo luật của Ngoại hạng Anh[17], và có thể giả định rằng đó cũng sẽ là số phận của City. Cầu thủ bị nẫng tay trên, tham vọng bị chặn đứng. Nhưng điều đó không làm giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng trong tác động từ hành vi của họ. Họ đã ký cam kết tuân thủ những luật lệ rồi sau đó lại coi thường chúng. Luật lệ thì mục ruỗng, nhưng như thế vẫn là không đúng.
Xét việc chức vô địch đầu tiên của City trong kỷ nguyên hiện đại giành được dưới thời Roberto Mancini với vai trò cực lớn của Yaya Touré, và những khoản chi trả bất hợp pháp cho Mancini và Touré trong giai đoạn ấy nằm trong số các cáo buộc nặng nề nhất của 115 cáo buộc, thì sự thống trị của City bắt đầu từ đó và kéo dài suốt tới chiến thắng 5-3 trước Sunderland cuối tuần qua. Chức vô địch đầu tiên là khó nhất, Sir Alex Ferguson từng nói, nghĩa là Mancini đã đẩy quả bóng ấy lăn đi và nó cứ thế lăn mãi. Nếu Mancini và Touré được trả lương bất hợp pháp, và chức vô địch ấy đưa City lên bản đồ bóng đá, thì mọi thứ — mọi thứ — tiếp theo sau đều liên quan theo cách nào đó. City xây dựng từ đó, hệt như Manchester United từ chức vô địch đầu tiên của Ferguson mùa 1992-93, Arsenal từ cú đúp của Arsène Wenger mùa 1997-98, và Chelsea từ ngày José Mourinho tới mùa 2004-05. Chỉ khác là chức vô địch của City đã bị tuyên là gian dối. Nếu đúng như vậy, nó phủ bóng lên mọi thứ câu lạc bộ đã đạt được kể từ đó; nghĩa là nó hủy hoại mọi tuyên bố về vị thế tối cao của Ngoại hạng Anh, kể cả hàng triệu ký ức của những người đã bỏ tiền ra xem.
Những trận cầu sử thi, những cuộc đọ sức long trời, hóa ra hoàn toàn không phải như vẻ ngoài của chúng. Các cuộc so kè của City với Liverpool thực chất là một cuộc dạo chơi của màu đỏ. Việc vượt mặt Arsenal chẳng qua là một cuộc diễu hành đỏ. Cuộc chuyển giao quyền lực ở Manchester chưa bao giờ thực sự diễn ra. Nhìn vào cách các chức vô địch được phân phối lại lúc này, thì từ 2011-12 nhà vô địch của chúng ta là: Manchester United, Manchester United, Liverpool, Chelsea, Leicester City, Chelsea, Manchester United, Liverpool, Liverpool, Manchester United, Liverpool, Arsenal, Arsenal, Liverpool, Arsenal. Chỉ có điều ở tám trong số các mùa giải đó, tuyệt nhiên không tồn tại thước phim nào ghi lại niềm hân hoan ngày cuối mùa — khoảnh khắc đắt giá nhất của một mùa Ngoại hạng Anh. Sai đội trên bục nhận cúp, sai màu áo trên chiếc cúp, sâm panh được phun ra trong những màn ăn mừng mà nay ta biết là rỗng tuếch. Trong khi đó, những nhà vô địch thực sự thì có thể tìm thấy ở đâu đó, lầm lũi thất thểu quanh một sân vận động đã vãn người, uể oải vẫy tay trong nỗi thất vọng.
Đó là Manchester United trên sân Sunderland năm 2012, Liverpool tiếp Newcastle năm 2014 và tại Anfield trước Wolverhampton Wanderers các năm 2019 và 2022, Arsenal trên sân Emirates gặp Everton năm 2024. Và đây mới chỉ là những mùa giải phải quyết định ở ngày thi đấu cuối cùng. Vậy đâu rồi những hình ảnh Brendan Rodgers vô địch cùng Liverpool, hay Mourinho và Ole Gunnar Solskjær vô địch cùng Manchester United? Hóa ra rốt cuộc Steven Gerrard đã không để tuột mất nó[18], rằng thành phố Liverpool đã không phải chờ tới năm 2020 mới có chức vô địch đầu tiên của kỷ nguyên Ngoại hạng Anh hiện đại. Rodgers đã giành nó mùa 2013-14. Gerrard là đội trưởng của ông.
Thành tích của Mourinho khi đưa United tới vị trí thứ hai mùa 2017-18, kém City 19 điểm, giờ trông còn đáng nể hơn.
Và đây là những gì Ngoại hạng Anh giờ phải tháo gỡ và sửa chữa. Không thể nhìn vào hai thập niên vừa qua của bóng đá Anh rồi cho rằng một khoản tiền phạt đơn thuần hay một lần trừ điểm là lời giải. Nếu đúng vậy thì tất cả những chuyện này có ý nghĩa gì? Tại sao phải tuyên bố rầm rộ tới 115 cáo buộc nếu tất cả những gì Ngoại hạng Anh muốn chỉ là tiền, hoặc một mùa giải mà City bị loại khỏi cuộc đua? Có thể lập luận rằng các hành vi vi phạm của City có thể gói gọn lại thành khoảng năm cáo buộc. Và năm cáo buộc có thể được đáp lại bằng một mức phạt gần hơn với những gì Chelsea, Everton hay Nottingham Forest đã nhận. Một khoản tiền phạt kỷ lục, một mức trừ điểm kỷ lục.
Vậy mà 115 cáo buộc lại đại diện cho hành vi gian lận ở mức độ cao tới nỗi hình phạt buộc phải mang tính răn đe. Đó là một tuyên bố ý chí đồ sộ, hàm ý rằng những hệ lụy cũng đồ sộ không kém, rằng chúng thấm vào tận vị thế của các câu lạc bộ, vào sự nghiệp của từng cá nhân. Tồn tại cả một câu chuyện đầy tổn thương xoay quanh việc Manchester United không vô địch kể từ khi Ferguson ra đi — trong khi hóa ra có thể họ đã vô địch, tận hai lần. Solskjær chưa từng giành được thứ gì trên cương vị huấn luyện viên Manchester United, Rodgers cũng vậy ở Liverpool. Không đúng. Mourinho nói thành tựu lớn nhất của ông với tư cách huấn luyện viên United là về nhì sau City với khoảng cách 19 điểm. Đó còn là một mùa giải hay hơn cả những gì ông tưởng.
Hãy nghĩ tới tất cả những gì đã bị tước đoạt, tất cả những gì đã bị đầu hàng hay đánh mất. Lấy Rodgers làm ví dụ. Nếu ông vô địch năm 2014, khi Liverpool về nhì sau City đúng hai điểm, liệu ông có bị câu lạc bộ sa thải một năm sau đó như đã xảy ra không? Nghĩa là, liệu Liverpool có còn cần hay có được Jürgen Klopp vào tháng 10/2015 nữa không? Đây là lý do một số người cho rằng không thể đơn giản chuyển các danh hiệu sang cho những đội về nhì. Quá nhiều khoảnh khắc kiểu Sliding Doors[19]. Làm sao chúng ta có thể khẳng định vận mệnh của Liverpool vẫn y nguyên dù có hay không có Klopp trên băng ghế huấn luyện?
Thế nhưng tính liêm chính của môn thể thao này là điều quan trọng. City đã gian lận, hệt như Juventus gian lận mùa 2005-06[20], hệt như nhà vô địch của cuộc đua bẩn thỉu nhất lịch sử — nội dung 1.500m nữ tại Olympic 2012 — đã gian lận, cùng với người giành huy chương bạc và ba vận động viên khác sau đó bị tước quyền thi đấu[21]. Và tất cả những danh hiệu ấy đều đã được trao lại cho người khác. Vậy mà những chiếc Áo Vàng của Lance Armstrong thì không. Không có nhà vô địch Tour de France nào trong giai đoạn 1999 đến 2005, những năm của Armstrong[22]. Đó có phải là điều Ngoại hạng Anh mong muốn không? Đó có phải là phương án thỏa hiệp không? Tám chức vô địch bị hủy bỏ? Chỉ một nhà vô địch duy nhất trong khoảng từ mùa 2016-17 tới 2024-25? Không phải là hình ảnh đẹp cho giải đấu vĩ đại nhất thế giới, một giải đấu bảo vệ đến quyết liệt chiếc vương miện mà nó tự trao cho mình.
Liệu tổng giám đốc điều hành Richard Masters và chủ tịch Alison Brittain có lường trước được một kết cục như vậy khi họ khởi hành cuộc chinh phạt này không? Thật ngớ ngẩn, nếu họ không lường trước. Đây luôn là một canh bạc cực kỳ rủi ro với những hệ lụy khổng lồ, cả tích cực lẫn tiêu cực, bất kể kết quả ra sao. Chuyện gì xảy ra nếu City xuống hạng và đội hình này tan rã? Không có gì bảo đảm rằng những cầu thủ tầm cỡ Erling Haaland, Antoine Semenyo hay Rayan Cherki sẽ ở lại đất nước này, và Ngoại hạng Anh không thể chịu nổi việc cứ tiếp tục đánh mất những ngôi sao của mình.
Kẻ gian lận phải bị trừng phạt, tất nhiên. Song có vẻ như phán quyết này kéo theo những hệ quả khổng lồ vượt xa phạm vi công lý được thực thi. Ngoại hạng Anh cùng lúc vừa gia tăng vừa đánh mất uy tín. Nó ngẩng cao đầu, trong khi những kẻ thù của nó reo hò về sự thối nát của nó. Ba thông báo tiếp theo sẽ rất đáng chú ý: các hình phạt và chi phí, đương nhiên; nhưng cũng hãy để mắt tới hợp đồng bản quyền truyền hình kế tiếp. Nếu các nhà đài chùn bước, thì hoàn toàn có khả năng đây hóa ra lại là một chiến thắng kiểu Pyrros[23], bất chấp toàn bộ công lý đã được thực thi.
[1] Der Spiegel — tuần báo Đức có truyền thống báo chí điều tra, một trong những ấn phẩm tin tức có ảnh hưởng nhất châu Âu.
[2] Al Jazira — câu lạc bộ bóng đá ở Abu Dhabi, cũng nằm trong ảnh hưởng của gia tộc cầm quyền Abu Dhabi, do đó được xem là “câu lạc bộ anh em” với Manchester City.
[3] Abu Dhabi United Group — công cụ đầu tư của Sheikh Mansour bin Zayed Al Nahyan, thành viên hoàng gia Abu Dhabi và phó thủ tướng U.A.E. ADUG mua Manchester City tháng 9/2008. Điểm mấu chốt của toàn bộ vụ việc: tiền từ chủ sở hữu bị hạn chế theo luật Công bằng Tài chính, còn tiền tài trợ thương mại thì không — nên nếu tiền của chủ sở hữu được ngụy trang thành tiền tài trợ, câu lạc bộ sẽ vượt qua được các bài kiểm tra tài chính.
[4] Quyền hình ảnh — quyền khai thác thương mại hình ảnh, tên tuổi và chữ ký của cầu thủ. Ở bóng đá châu Âu, khoản này thường được tách khỏi lương và trả cho một công ty do cầu thủ sở hữu, đôi khi đặt ở nước ngoài, với hệ quả về thuế và kế toán. Vì thế nó cũng là kênh dễ bị dùng để che giấu thù lao thực tế.
[5] Etisalat và Etihad Airways đều là doanh nghiệp do nhà nước U.A.E. nắm chi phối. Việc nhà tài trợ và chủ sở hữu câu lạc bộ cùng thuộc một nhà nước chính là lý do các hợp đồng này bị soi xét kỹ.
[6] Tòa Trọng tài Thể thao, trụ sở tại Lausanne (Thụy Sĩ) — cơ quan tài phán cao nhất trong thể thao quốc tế, xử các tranh chấp giữa vận động viên, câu lạc bộ và liên đoàn.
[7] Quy tắc Lợi nhuận và Bền vững (Profitability and Sustainability Rules — P.S.R.) giới hạn mức lỗ lũy kế của một câu lạc bộ Ngoại hạng Anh ở 105 triệu bảng trong ba mùa giải. EFL là hệ thống ba hạng đấu ngay dưới Ngoại hạng Anh, nơi áp dụng ngưỡng lỗ thấp hơn — nên điều khoản viện dẫn EFL không thể áp dụng cho City.
[8] Rui Pinto — người Bồ Đào Nha đứng sau “Football Leaks”, kho dữ liệu hàng chục triệu tài liệu về hợp đồng, chuyển nhượng và tài chính bóng đá châu Âu, được chia sẻ với một liên minh báo chí điều tra từ năm 2016. Ông bị xét xử tại Bồ Đào Nha và năm 2023 nhận án treo.
[9] Công bằng Tài chính — bộ quy tắc do UEFA ban hành từ năm 2010, về nguyên tắc buộc các câu lạc bộ chi tiêu trong phạm vi doanh thu tự tạo ra, nhằm hạn chế việc chủ sở hữu bơm tiền không giới hạn. Ngoại hạng Anh có bộ quy tắc riêng tương đương là P.S.R.
[10] Khủng hoảng ngoại giao vùng Vịnh 2017–2021: U.A.E., Ả Rập Xê Út, Bahrain và Ai Cập cắt quan hệ và phong tỏa Qatar. Vì Qatar sở hữu Paris Saint-Germain, cũng là đối tượng trong các tài liệu Football Leaks, phía City ngụ ý các vụ rò rỉ có thể mang động cơ địa chính trị.
[11] Huân tước David Pannick KC — một trong những luật sư tranh tụng hiến pháp nổi tiếng nhất nước Anh. “KC” (King’s Counsel, trước đây là Queen’s Counsel) là danh hiệu dành cho luật sư tranh tụng cấp cao; biệt danh “silk” bắt nguồn từ chiếc áo choàng lụa mà họ được quyền mặc.
[12] Quy định về Giao dịch với Bên Liên quan buộc mọi hợp đồng thương mại giữa câu lạc bộ và một bên có quan hệ với chủ sở hữu phải được thẩm định xem có phản ánh “giá trị thị trường hợp lý” hay không. Đây chính là cơ chế nhằm chặn đúng thủ thuật mà City bị cáo buộc.
[13] Câu nói này gắn với giai thoại Brian Clough tiếp quản Leeds United năm 1974 và được biết tới rộng rãi qua tiểu thuyết rồi bộ phim The Damned United. Tính xác thực lịch sử của nguyên văn câu nói còn gây tranh cãi, dù tinh thần đối đầu giữa Clough với di sản của Don Revie là có thật.
[14] Ngày 13/5/2012, phút 93:20, Sergio Agüero ghi bàn ấn định thắng lợi 3-2 trước QPR, mang về chức vô địch Ngoại hạng Anh đầu tiên cho City sau 44 năm — được xem là khoảnh khắc kịch tính nhất lịch sử giải đấu.
[15] Ám chỉ các khoản chi trả không được khai báo trong giai đoạn Roman Abramovich sở hữu Chelsea, do ban lãnh đạo mới phát hiện và tự báo cáo với các cơ quan quản lý năm 2023. Tottenham về nhì sau Chelsea ở mùa 2016-17.
[16] Javier Tebas — chủ tịch La Liga, người chỉ trích gay gắt và dai dẳng nhất đối với các câu lạc bộ được nhà nước hậu thuẫn như Manchester City và Paris Saint-Germain.
[17] Newcastle United được Quỹ Đầu tư Công Ả Rập Xê Út (P.I.F.) tiếp quản năm 2021, nhưng bị các quy tắc P.S.R. và A.P.T. — vốn được siết lại sau vụ City — hạn chế đáng kể khả năng chi tiêu.
[18] Ngày 27/4/2014, đội trưởng Liverpool Steven Gerrard trượt chân trong trận gặp Chelsea, dẫn tới bàn thua mở tỷ số và góp phần khiến Liverpool mất chức vô địch vào tay City. Cú trượt ấy trở thành một trong những hình ảnh ám ảnh nhất lịch sử Ngoại hạng Anh.
[19] Sliding Doors — bộ phim Anh năm 1998, kể song song hai dòng đời của cùng một nhân vật tùy theo việc cô kịp hay lỡ một chuyến tàu điện ngầm. Tên phim đã thành thành ngữ chỉ những khoảnh khắc nhỏ làm rẽ nhánh toàn bộ số phận.
[20] Vụ Calciopoli năm 2006 tại Ý: Juventus bị tước hai chức vô địch Serie A và bị đánh xuống hạng vì thao túng việc phân công trọng tài.
[21] Chung kết 1.500m nữ Olympic London 2012 thường được gọi là “cuộc đua bẩn thỉu nhất lịch sử”: nhà vô địch Aslı Çakır Alptekin bị tước huy chương vàng, và nhiều vận động viên khác trong nhóm đầu, gồm cả người giành huy chương bạc, sau đó cũng bị kỷ luật vì doping.
[22] Lance Armstrong bị tước bảy danh hiệu Tour de France liên tiếp (1999–2005) năm 2012. Ban tổ chức chọn cách bỏ trống danh hiệu thay vì trao lại cho các tay đua về nhì, với lý do cả một thế hệ đua xe đạp đều dính doping.
[23] Chiến thắng kiểu Pyrros — chiến thắng mà cái giá phải trả lớn tới mức chẳng khác gì thất bại; lấy từ vua Pyrros xứ Epirus, người đánh bại quân La Mã năm 279 trước Công nguyên nhưng tổn thất nặng tới mức không thể tiếp tục chiến dịch.
