Phục Dựng Tháp Báo Thiên

Mấy hôm trước Tết đọc báo thấy Hà nội có ý tưởng phục dựng lại tháp Báo Thiên, một trong An Nam Tứ Đại Khí. Tuy nhiên ngoài việc tiền bạc, thì vị trí dựng tháp nay không còn nữa (chỗ cũ hiện là nhà thờ lớn Hà nội) và kiến trúc ngọn tháp nguyên thủy ra sao thì không ai biết. Sử sách chép về ngọn tháp hoành tráng này rất sơ sài.

Mấy hôm Tết rảnh rỗi, ngồi ngâm cứu sách vở, cộng với trí tưởng bở phong phú, và kiến thức vụn vặt, tôi ngồi bốc phét đầu năm ra kiến trúc của tòa tháp này. Mỗi tội không biết vẽ, nên không làm sao vẽ ra được. Đành google lấy một cái ảnh hao hao về hình dáng để lên trên đây, còn thì dùng lời mô tả. Tòa tháp trong ảnh vốn là ở Nepal. Về kích thước hẳn là bé hơn tháp Báo Thiên rất nhiều. Nhưng về hình dáng bên ngoài thì khá là phù hợp. Điểm khác biệt lớn nhất là tỷ lệ ngọn tháp, gồm 13 mâm tròn đồng tâm xếp lên nhau thì có tỷ lệ tương đối so với phần phía dưới thì lớn hơn rất nhiều. Tầng trệt của tháp Báo Thiên xịn cũng lớn hơn, có 4 cửa quay ra bốn hướng, được sử dụng giống như tam bảo của một ngôi chùa kiểu cổ. Ngoài ra, tháp được xây trên một ngọn đồi cao (chắc cỡ núi Nùng) nên lại càng hùng vĩ. Thế cho nên bão và sét đánh gãy tháp tới mấy lần vào các năm 1258, 1322, 1406.

Về số mâm tròn (số tầng tháp) thì sử sách ghi không khớp nhau. Con số hay được nhắc đến là 12 hoặc 13 tầng. Tuy nhiên tôi cho rằng số 13 là số đúng. Nhưng do cái dù (ô) bằng đồng ở đáy của đỉnh tháp che đi mất 2 tầng, cho nên đứng ngoài mà đếm thì thành 12 (tính cả cái dù là 1 tầng). Trong cái ảnh ở trên, cái dù là phần bằng đồng nằm ngay dưới đáy của ngọn tháp. Ngọn tháp chính là cái hình Mặt Trăng – Mặt Trời – Kim Cương ở phía trên cùng.

Xây tháp có thể xây từ 3 đến 13 tầng, tùy công đức người xây. Tất nhiên vua Lý Thánh Tông, là phật tử của dòng thiền Thảo Đường, phía bắc đánh Tống, phía nam bình Chiêm, thì công đức chắc lớn, nên xây phải xây hết cỡ 13 tầng rồi. Tháp Báo Thiên, cùng với bia văn Sùng Thiện Diên Linh và hội đèn Quảng Chiếu (sử dụng cực nhiều rối cạn và rối nước) là điểm nhấn của Mật Tông lên tôn giáo của các vua nhà Lý.

Trước khi mô tả chi tiết, xin nhắc lại vài nét về tháp Báo Thiên xịn.

Tháp Báo Thiên (còn gọi là Tháp Đại Thắng Tư Thiên) là công trình kiến trúc hoành tráng đầu tiên của Thăng Long. Cũng đồng thời là kiến trúc Phật giáo lớn nhất của Hà nội trong suốt lịch sử ngàn năm của thủ đô. Tháp thuộc chùa Sùng Khánh Báo Thiên nên còn gọi là tháp Báo Thiên cho gọn.

Tháp Báo Thiên, xưa được vua thứ ba của nhà Lý là Lý Thánh Tông xây dựng năm 1057. Trước đó một năm vua cho xây chùa Báo Thiên.

Năm 1136, Nguyễn Minh Không về cung chữa bệnh cho Lý Thần Tông, đi thuyền trên Nhĩ Hà còn nhìn thấy tháp.

Năm 1414, quân Minh bị Lê Lợi vây trong thành, đã dỡ ngọn của Tháp, được đúc bằng đồng, để mang ra làm đạn, bắn nhau với Lê Lợi.

Năm 1791 khai quật khu tháp Báo Thiên, lấy gạch đá để đắp thành Thăng long.

Sau này Pháp chiếm Hà nội, xây nhà thờ lớn trên khu đất của tháp Báo Thiên ngày xưa.

Thế là toi hẳn một ngọn tháp hùng vĩ.

Bây giờ quay lại với kiến trúc ngọn tháp.

+ Nền, hẳn là nền đá, dùng làm móng, trên một ngọn đồi cao.

+ Tầng trệt của tháp. Có bốn mặt. Được xây bằng gạch, có bốn cổng vòm đá (tôrana) ở mỗi mặt. Kích thước mỗi mặt chắc phải cỡ thành Cửa Bắc (hiện vẫn còn). Các viên gạch đều khắc dòng chữ “Lý gia đệ tam đế Long Thuỵ Thái Bình tứ niên tạo”. Mỗi cổng vòm có hai pho tượng Kim Cương. Kích thước mỗi pho Kim Cương chắc cỡ tượng ở chùa Thầy (cũng được xây tầm đấy, hiện vẫn còn). Ngoài ra còn nhiều tượng chim muông thú khác để decor tâm linh. Để tiếp cận 4 mặt của tầng trệt, phải đi qua ba bậc thềm đá lớn, tượng trưng cho Tam Bảo. Phía mái của tầng trệt, có thể được decor bằng gỗ lớn, giống Tam Bảo của chùa Thầy.

+ Trên nóc tầng trệt là một ngọn pyramid cụt, có bốn bậc, xây bằng gạch. Tượng trưng cho Tứ Vô Lượng.

+ Trên pyramid này là Bình Tịnh Thủy (Bumpa), tượng trưng cho bình chứa nước cam lồ theo phật giáo Mật Tông. Bình Tịnh Thủy trong cái ảnh của một chùa tháp Nepal phía trên có một cửa sổ tượng phật. Có thể tháp Báo Thiên xịn không có cửa sổ này. Bình Tịnh Thủy tượng trưng cho Thất Giác Chi hay còn gọi là Thất Bồ Đề Phần (Thất Giác Đạo). Tiếng Phạn là Satta Sambojjhanga).

+ Trên Bình Tịnh Thủy là chân đế bằng đá (harkima) của cái ô (dù). Ngọn ô (dù) này có cọc (pole) chạy xuyên suốt từ nóc của tầng trệt lên ngọn tháp. Chân đế bằng đá là hình bát giác, tượng trưng cho Bát Chánh Đạo.

+ Trên chân đá, lấy trục ô (cedar pole) làm tâm, là 13 mâm tròn bằng gạch đồng tâm, tượng trưng cho 13 powers của Đức Phật. Trong cái ảnh minh họa phía trên, tỷ lệ không phù hợp với tháp Báo Thiên xịn. Trong thực tế tỷ lệ của phần 13 tầng tháp này so với phần dưới, có lẽ tương đương với tỷ lệ của Cột Cờ Hà Nội so với phần đế (cột cờ hiện vẫn còn). Tầng thứ ba của tháp (là tầng tối thiểu khi xây tháp như đã nói ở trên) có khắc bốn chữ Thiên Tử Vạn Tuế. Cái này rất hay, vua Lý hồi đó cũng đã nhận béng mình là Thiên tử, mặc dù theo thiền phái Thảo Đường.

+ Hết tầng tháp thứ 13 (mâm tròn thứ 13) là một tán đồng, giống cái ô, phủ xuống che hai tầng tháp như đã nói ở trên. Tán đồng này tượng trưng cho Từ Bi (Karuna)

+ Trên cùng là ngọn tháp. Gồm mặt trăng lưỡi liềm, ôm lấy mặt trời, trên mặt trời là kim cương. Mặt trăng tượng trưng cho Bồ Đề Tâm (Bodhicitta). Mặt trời tượng trưng cho Trí Tuệ (Prajna). Kim cương (hoặc ngọc sáng) tượng trưng cho Giác Ngộ. Điều thú vị là ngọn tháp, vốn đúc bằng đồng nặng , có khắc chữ Đao Ly Thiên, có ý nói kinh đô Thăng Long nối liền với bầu trời, là trung tâm của nước Nam, nơi vua Nam trị vì như Thiên Tử. Vừa logic với chữ “Thiên Tử Vạn Tuế” ở tầng thứ 3 của tháp, vừa logic với câu thơ “Nam quốc sơn hà Nam đế cư”. Nó cũng cho thấy vua ngày xưa tuy sùng đạo Phật nhưng vẫn đề cao chủ nghĩa dân tộc.

Tổng chiều cao của cả tháp Báo Thiên chắc phải tới mấy chục mét (30 trượng). Nhìn từ xa, cái thời hồng hoang ấy, thì quả là hoành tráng thật. Nhất là phía trước tháp là hồ Tả Vọng (Hoàn Kiếm), sau là Hoàng Thành, đều không có công trình kiến trúc nào cao lớn cả.

Còn về vị trí phục dựng tháp Báo Thiên. Do Tòa Khâm Sứ có khi bị trả lại cho nhà thờ (miếng đất này đẹp thật, xưa là cái vũ trường Palace khá nổi tiếng) cho nên hơi bí chỗ.

Chỗ còn lại khả dĩ nhất chính là khu đất của vũ trường New Century, hiện đang ngừng hoạt động.

Đăng tải tại đạo | 2 bình luận

Ba Mươi Năm Nữa Hoàng Sa

 Ai cũng nói TQ đang ngày càng lớn mạnh. Kinh tế tăng trưởng ào ào. Sẽ là nền kinh tế lớn nhất vượt qua Mỹ. Rồi thì phóng thành công vũ trụ. Rồi thì đầu tư kinh khủng vào quân sự. Rồi thì hiện đại hóa hải quân. Rồi thì TQ đang thể hiện rõ tham vọng bá quyền, muốn thôn tính biển đông thành ao nhà. Rồi thì nhiều lắm …

Nhưng có gì lạ đâu. Xưa nay, suốt mấy ngàn năm, lúc nào TQ cũng là nền kinh tế lớn nhất thế giới. Chỉ có từ cuối thế kỷ 19 Mỹ mới vượt qua là nhờ công nghệ. Nay TQ cũng tập tọng có công nghệ và lấy lại vị thế cũ.

Nhưng nền kinh tế lớn nhất thế giới này vẫn là nền kinh tế có số dân sống nghèo đói nhiều nhất.

Quân đội TQ cũng vậy, lúc nào cũng hoành tráng, từ thời Tần Thủy Hoàng đến giờ. Nhưng chưa bao giờ họ là đội quân bách chiến bách thắng. Gần đây nhất là nỗi nhục bị phát xít Nhật nó dẫm đạp. Đến giờ vẫn còn nhục không ngước mặt lên được.

Mấy chục năm liền phát triển ngon lành, và từ bây giờ họ sẽ phải trả giá. Mỗi năm họ phải tạo ra 25 triệu việc làm mới để đảm bảo cho kinh tế không suy thoái. 25 triệu new jobs mỗi năm. Thử nghĩ mà xem. Cầm cự được bao lâu. Cùng với việc làm là thiếu hụt trầm trọng năng lượng và ô nhiễm môi trường. Liệu cầm cự được bao lâu.

Càng căng mình ra cầm cự, càng insecurity từ bên trong.

Mấy chục năm trước đây họ đã có một Thiên An Môn. Nhờ sự trung thành tuyệt đối của quân đội và sự đoàn kết cực độ của lãnh đạo TQ mà nhà cầm quyền TQ vượt qua sự biến ấy. Nhưng có mấy ai biết được cũng năm đó, tuần đó, không chỉ có Thiên An Môn mà protest của giới elite TQ xảy ra ở hơn 130 tỉnh thành. Chỉ có điều người ta nhớ đến mỗi Thiên An Môn.

Khác với người Việt chúng ta, người TQ tàn nhẫn hơn, cực đoan hơn, và thù dai hơn rất nhiều. Họ không biết tha thứ như người Việt. Những sự việc như Thiên An Môn, một ngày nào đó sẽ phải trả giá. Rồi sẽ đến Tây Tạng, Nội Mông. Rồi sẽ đến Nhật Bản, Đài Loan, Ấn Độ.

Trung Quốc càng phát triển, phân cách giàu nghèo càng lớn, khả năng tiếp cận thông tin càng nhiều, nông dân TQ càng khát khao khởi nghĩa và đòi trả giá. Ngày xưa máu đã đổ ở Tây Tạng, Nội Mông, Thiên An Môn. Thì tương lai TQ sẽ sụp đổ bởi máu của quá khứ.

Nhà cầm quyền TQ còn tồn tại khỏe đến ngày nay là nhờ:

+ Những lãnh tụ đầu tiên của họ là những người có charisma bẩm sinh, họ sinh ra và trưởng thành trong bão táp cách mạng. Họ có nói sai nhân dân vẫn nghe. Người cuối cùng như vậy chính là Đặng Tiểu Bình.

+ Lãnh đạo TQ, dù lúc thế này lúc thế kia, nhưng lúc có biến, họ hết sức đoàn kết để bảo vệ chính quyền.

+ Quân đội TQ đặc biệt trung thành với cách mạng.

Sự kiện Thiên An Môn là ví dụ điển hình của ba điều trên.

Nhưng nay đã khác. TQ ngày càng bất an từ nội tại đất nước, trong nội tại lãnh đạo, và đặc biệt là bất an ngay trong não của các nhà lãnh đạo. Kinh tế càng phồn vinh, họ càng lo sợ. Chiêu bài duy nhất mà họ có thể sử dụng được hiện nay là chủ nghĩa dân tộc mà điển hình là các thành tựu mị dân như phóng vũ trụ, hoặc mạnh mẽ nhất là chủ nghĩa bá quyền. Tức là nhìn tỉnh táo từ ngoài vào, mọi sự khoe mẽ của TQ, đặc biệt là quân sự và gây hấn biển đông, chỉ là sự khỏa lấp đi sự bất ổn trong nội tại TQ và nỗi bất an trong tư duy của các nhà lãnh đạo TQ. Đặc biệt là quân sự, đầu tư đột biến vào quân sự của TQ cho thấy chính quân đội của họ không còn trung thành với cách mạng nữa. Tăng ngân sách đột biến cho quân đội, chỉ là chiêu bài mua lấy sự trung thành của quân đội cho cá nhân hoặc nhóm cá nhân trong lãnh đạo TQ mà thôi. Còn điều này lại cho thấy, lãnh đạo không còn đoàn kết vì cách mạng nữa.

Nhanh thì 10 năm nữa, chậm thì 30 năm nữa, TQ sẽ sụp đổ. Nó sẽ sụp đổ như sự thật tất yếu là một empire kiểu như thế sẽ phải sụp đổ.

Trong lúc đó VN chúng ta cứ kiên nhẫn làm giàu rồi luyện công.

Nó đổ thì mình sẽ lấy lại những gì mình đã mất.

Dân tộc trả thù, dăm bảy chục năm không có gì là muộn.

Đăng tải tại Uncategorized | Chức năng bình luận bị tắt ở Ba Mươi Năm Nữa Hoàng Sa

Hoa Hồng Nở Trong Đêm

Nhà thơ thần học Angelus Silesius có một câu thơ nổi tiếng bằng tiếng Đức. Câu thơ này được Jorge Luis Borges dịch ra là “The rose is without explanation. She blooms, because she blooms.”

Câu thơ này cũng được Heidegger nhắc đến trong cuốn “The principle of reason”. Nhờ đó câu thơ này khá nổi tiếng ở Saigon ngày xưa nói chung và trong giới trí thức phật giáo nói riêng. Câu thơ ấy được dịch ra tiếng Việt nhiều khiểu khác nhau, tùy theo văn cảnh, nhưng đại ý là:

“Hoa hồng nở chẳng vì sao”

Hoa hồng nở vì lẽ tự nhiên, không cần ai chiêm ngưỡng, không cần ai thúc giục. Giống như bản chất khách quan của cuộc sống là dòng chảy tự nhiên theo thời gian.

Khi xa nhà người ta thường hay có cảm xúc nhớ về một quãng thời gian đặc biệt nào đó trong năm mỗi khi nghe một bài hát nào đó. Có người nghe “Quán cafe mùa hè” là nhớ những chiều đi chơi với bạn bè ở Hà nội. Có người nghe “Làng lúa làng hoa” là nhớ Tết mưa phùn. Có người nghe “Khúc giao mùa” là nhớ đám cưới bạn mùa thu.

Có những lần tôi nghe Swing Low Sweet Chariot, bản của Clapton hát theo kiểu reggea, tôi nhớ đồng quê. Cái nhạc điệu đung đưa và giọng hát hiền lành của Clapton mang tôi về miền tây, trên chiếc xe thổ mộ bánh gỗ, thong thả chạy trên cánh đồng xanh rộng lớn, rộng đến mức mây trên bầu trời dường như sa xuống ngay trước mặt. Nó đưa tôi về cánh đồng ngoại thành Hà nội, nơi mà cuối thu ta có thể đạp xe lọc cọc một mình trong sương chiều và khói rạ. Nó đưa tôi lên con đò cuối ngày đông, rời bến Thiên Trù một mình trong ánh sáng nhá nhem, nghe tiếng mái chèo thong thả khua nước lạnh.

Một năm trôi qua, có những lúc hối hả gấp gáp, tưởng như không kịp để rồi lỡ bao nhiêu việc, có những lúc lề mề không biết bao giờ mới tiến được lên. Nhưng thời gian, là đại lượng khách quan bậc nhất của tự nhiên, thực ra lúc nào cũng chảy qua đời ta thong thả và đều tăm tắp.

Giá mà ta bước qua được hố thẳm của nhận thức, để đứng trên trục thời gian, nhìn lại bản ngã của chính mình đang hối hả hoặc lười nhác trôi theo cuộc đời, hẳn ta sẽ tiếc nuối lẽ ra mình phải như bông hồng nở mà chẳng vì sao.

Muốn được ngồi đò trên suối vắng
Vươn tay vào không gian tĩnh lặng
Hái bông hồng đang nở trong đêm.

***

Các bài viết trong loạt bài về Thời Gian
1) Deus Sive Natura
2) Con mèo Schrodinger
3) Buổi sáng Heisenberg
4) Hoa hồng nở trong đêm
5) Manifold
6) Phong tục của tình yêu

Đăng tải tại sống | Thẻ | 1 bình luận

Nhớ Tiếng Gà

 Tiếng gà gáy sáng, khi nắng ban mai mới hé vào khung cửa mùa đông, là tiếng gõ cửa của cuộc sống đơn sơ thanh vắng.

Tiếng gà gáy sáng, con này gáy theo con kia, lan đi lan lại giữa những ngôi nhà vườn nằm lặng trong thung lũng buổi sớm.

Tiếng người lớn gọi con dậy đi học.

Tiếng kéo gầu từ giếng sâu.

Tiếng thau nước va vào nhau khe khẽ.

Tiếng thở của chính mình, dài và nhẹ nhàng, cùng làn khói từ miệng thở ra ngoài khung cửa.

*

Tiếng gà gáy, lâu lắm rồi, không mấy ai còn nghe thấy nữa.

Mất hai tiếng đồng hồ đi xe đò buổi tối và nửa tiếng đi bộ để đến được cái nhà trọ nghèo nàn dưới chân núi ấy.

Chỉ để nằm đọc sách trong cái lạnh 6 độ của mùa đông trong nhà trọ tồi tàn chỉ có nhõn cái giường và một cái bàn gỗ.

Và để tiếng gà gáy sáng gọi mình thức giấc đón nắng qua khe núi.

Rồi lại lên xe đò trở về, cho kịp giờ đi làm.

Giữa bao người xuôi ngược xung quanh, có mỗi mình mình, ba lô trên lưng, và tiếng gà gáy sáng bao nhiêu lâu rồi mới thấy.

Đăng tải tại sống | Chức năng bình luận bị tắt ở Nhớ Tiếng Gà

Entry for January 02, 2008

 muốn cưỡi con ngựa hoang

chạy băng qua lũng đá

dừng trên vách tai mèo

phơi mình ra gió buốt

*

nhìn xuống đáy thung sâu

ngước lên trời nắng chói

móc trái tim bốc khói

dang tay mời chim ưng

Đăng tải tại Uncategorized | 1 bình luận

Sa Man Giáo

Sa Man Giáo (Shamanism)

Điều thú vị nhất là có vẻ như thuật ngữ Sa Man có nguồn gốc từ vùng Trung Á thuộc Liên Xô cũ. Đó là vùng đất lanh quanh Mãn Châu Lý, Mông Cỏ, Tây Tạng gì đó có ảnh hưởng nặng của các tín ngưỡng dân gian pha trộn với phật giáo cổ. Danh từ Shaman có được là do từ gốc được Châu Âu nhập khẩu qua nước Nga.

Shaman giáo nghe thì là lạ chứ nó là mẫu số chung văn hóa dân gian có ảnh hưởng nhiều yếu tố tâm linh. Ở Việt Nam mình nó chính là hầu đồng. Và cũng như khu vực chịu ảnh hưởng mật giáo từ thế kỷ 7, 8 như Tây Tạng, Mông Cổ, Phật giáo ở bắc Việt nam cũng chịu ảnh hưởng nhiều của Shaman giáo.

Sở dĩ tự nhiên nói đến cái này vì gần đây tự nhiên đi dự một buổi hầu đồng. Trước nghe nói nhiều rồi, cũng ngó qua loáng thoáng nhiều rồi, biết là nhiều nghệ nhân đã được nhà nước công nhận thay vì bị coi là mê tín dị đoan như trước. Tiếc là các vị được công nhận hoặc là đã khuất hoặc già quá. Còn đám hầu đồng bây giờ đa phần là thương mại hóa (đoán thế).

Để cho dễ hiểu, ai mà đã từng xem phim đọc truyện về dân da đỏ ở Mỹ (ví dụ phim the Missing) sẽ thấy dân da đỏ hay chơi bùa ngải rồi lên đồng gọi hồn gọi hiếc về chữa bệnh.

Nhân tiện, The Missing rất hay, có sự tham gia của hai ngôi sao Cate Blanchet và Tommy Lee Jones. Trong phim này Tommy đóng vai một người da trắng sống chung với dân da đỏ Apache ở biên giới Mexico. Vai diễn của Cate là một người mẹ kiên cường, truy lùng dân da đỏ để cứu con gái. Nhân tiện phát nữa, Cate có một vai quái thủ rất lạ lùng trong Bandits (đóng chung với Bruce Wiliis và Billy Bob Thorntorn).

Shaman giáo là sự kết hợp kỳ lạ giữa đời sống tâm linh và thiên nhiên. Các ông đồng bà cốt là những người làm cầu nối giữa hai thế giới này. Giới tính của họ bởi vậy cũng hơi bị ái nọ ái kia.

Để đi từ thế giới tự nhiên qua thế giới tâm linh thì các ông đồng bà cốt phải tự thôi miên mình để đạt ngưỡng hưng phấn đi mây về gió. Các công cụ hỗ trợ cho việc tự thôi miên này chính là nhạc (ở ta là bộ gõ, đàn nguyệt, hát, kể chuyện do cung văn chơi), khói (ở ta là hương, thuốc lá), trang phục (ở ta thì mỗi giá đồng thay một bộ quần áo, ngồi xem mà đến chóng mặt), múa. Điều kỳ lạ là nếu hầu đồng giỏi thì không chỉ ông đồng bà cốt get high mà đám đệ tử cũng thăng cả, không khí rất chi là phấn khích. Khi lên đồng thì ông đồng bà cốt đứng lên múa rất ác. Lúc thánh thăng xong thì tỏ ra mệt mỏi (hehe, tự thôi miên để get high, lúc xong không mệt mới là lạ).

Shaman giáo nói chung là hao hao giống nhau, được vận dụng vào các việc chữa bệnh (ở ta thì cái này dị đoan rõ, cái gì mà uống bát nước pha tàn hương mà bách bệnh tiêu tan), xin lộc thánh (tiền tài, con cái).

Các thầy Shaman xịn (ông đồng bà cốt xịn) thường là hiểu biết sâu sắc về văn hóa dân gian thông qua các câu truyện truyền thuyết về các vị thần linh và lịch sử tộc người của mình. Ở ta thì toàn các vị hoành tráng, trong đó có nhân vật có thật như Hưng Đạo Vương lẫn nhân vật huyền thọai như Bà Chúa Liễu.

Do Shaman giáo có lịch sử lâu đời. Nó là dòng chảy chung với văn hóa dân gian và là một dòng tín ngưỡng dễ bị lợi dụng. Ở các dân tộc không có ảnh hưởng của một tôn giáo khác thì Shaman có chỗ đứng mạnh mẽ hơn. Giống như ở người Da Đỏ chẳng hạn. Ở Việt Nam thì các dân tộc như Mường, Nùng, Dao hay các dân tộc ở Tây Nguyên đều có các ông như kiểu thầy mo hành lễ cho Shaman giáo.

Văn hóa đi kèm Shaman giáo có ảnh hưởng sâu đậm đến văn hóa dân gian của mỗi dân tộc. Các trường ca Ê Đê hay các áng mo mường dài dằng dặc kể về lịch sử dân tộc là sản phẩm của văn hóa ca ngợi thần thánh tổ tiên của Shaman giáo. Ở bắc bộ nó phát triển hơn, thành âm nhạc đàng hoàng. Ngày xưa vào các ngày sóc vọng, các ông thủ từ thường tổ chức lễ tưởng nhớ các vị thần bảo trợ, trong đó có sử dụng cung văn để hát văn. Hát văn ngày xưathiên về hướng ca ngợi thánh thần và các anh hùng dân tộc. Mỗi giá văn kể chi tiết về một nhân vật nên nó cũng có giá trị của sử liệu. Nó cũng là một hình thức để người nay tỏ lòng biết ơn và nhớ đến người xưa.

Shaman giáo ở Việt Nam, tuy ngày càng bị thương mại hóa (dị đoan hóa) nhưng cũng vẫn là cái phải giữ gìn. Vì đi cùng với nó là văn hóa dân gian, là Thần Giáo của Việt nam (là một thứ đã hòa tan đủ các thứ đạo trên đời, từ đạo lão, phật giáo đến phong thủy, bùa chú trừ tà chữa bệnh, sấm ký).

Đăng tải tại đạo | 1 bình luận

Thơ Phạm Tiến Duật

Nhân việc topic Phạm Tiến Duật ở lven bị đi quá đà (do tôi), tôi xin kể một câu chuyện nhỏ.

Tôi học chuyên tổng hợp, cách đây 20 năm. Lúc đó khối chuyên của bọn tôi chỉ có 3 lớp, mỗi lớp độ 20 học sinh. Giáo viên của khối chỉ có vài thầy cô chuyên trách. Các môn học, đều phải mời giảng viên từ các khoa của đại học tổng hợp về dạy. Trừ môn toán, lý là các thày ruột, còn các môn Sử, Văn, Sinh Vật, Hóa … đều là giảng viên từ các khoa của đại học tổng hợp đến dạy. Thày dạy môn văn là thày Chỉnh. Thày Chỉnh dạy môn văn cho lớp tôi suốt 3 năm.

Thày Chỉnh có lẽ là người yêu thơ. Thày đọc thơ rất hay. Gu thơ của thày cũng khá lạ.

Ngoài việc dạy văn theo giáo trình, thày còn dạy những thứ khác.

Sự kiện Thiên An Môn, xảy ra đúng thời kỳ đó, chúng tôi được biết là do thày Chỉnh kể. Qua lời kể của thày, một đứa trẻ con 15 tuổi nhà quê như tôi, tưởng tượng ra cảnh xe tăng đi trước, xe cứu hỏa đi sau, xịt nước rửa máu và thịt sinh viên trên cái quảng trường khổng lồ mà tới bây giờ tôi vẫn chưa nhìn thấy.

Thày còn kể cho chúng tôi những bộ phim. Trong đó có bộ phim Hà Nội Trong Mắt Ai. Qua lời kể của thày, tôi thấy hội trường Ba Đình trải thảm đỏ, xe Volga đen bóng, và các ông cụ già ăn bánh mì.

Thày đọc thơ Hồ Chí Minh, những bài thơ chúc Tết không vần, bằng giọng đọc vô cùng truyền cảm.

Và đặc biệt là thày đọc những bài thơ “lạ” của Phạm Tiến Duật. Có ba bài thơ ngắn mà tôi rất ấn tượng. Một là bài có cái đoạn nằm ngửa nhớ gì, nằm nghiêng nhớ gì, nằm sấp nhớ gì. Hai là bài ai bẩu nước Lào không có biển. Ba là bài Vòng Trắng.

Hôm nay báo TTVH, trong mục Thơ Chọn, đã làm một việc rất có ý nghĩa. Đó là đăng lại bài thơ bi tráng “Vòng Trắng” trong lúc dùng sa-pô giới thiệu giải thưởng thơ Văn Nghệ 1969-1970 cho chùm thơ 4 bài thơ hùng tráng của Phạm Tiến Duật.

Bài thơ Vòng Trắng rất ngắn. Ra đời năm 1974. Sau đó Phạm Tiến Duật lao đao vì bài thơ này.

Vòng Trắng

Khói bom lên trời thành một cái vòng đen
Trên mặt đất lại sinh bao vòng trắng
Tôi với bạn tôi đi trong im lặng
Cái im lặng bình thường đêm sau chiến tranh

Có mất mát nào lớn bằng cái chết
Khăn tang vòng tròn như một số không
Nhưng bạn ơi, ở bên trong vòng trắng
Là cái đầu bốc lửa ở bên trong

Trước khi đọc bài thơ này cho cả lớp nghe, thày Chỉnh có kể về hoàn cảnh ra đời bài thơ. Đó là một đêm Phạm Tiến Duật và bạn đi thăm một làng bị ném bom. Hình như là một làng ở Hà Đông. Ở đó Phạm Tiến Duật nhìn thấy rất nhiều người chết và rất nhiều người đeo khăn tang màu trắng.

Tôi đã biết thơ của Phạm Tiến Duật như thế, từ khi còn ngây thơ như thế.
Tôi có gặp Phạm Tiến Duật một lần duy nhất. Ở một đám giỗ. Sau khi được giới thiệu 5xu là ai, Phạm Tiến Duật nâng ly bia lên bảo tôi: thế là cháu đây à, đẹp giai nhỉ, nhưng mà hơi nhỏ con.

Quay lại với thơ của Phạm Tiến Duật, tôi cho rằng nhận xét xác đáng nhất về thơ của Phạm Tiến Duật là: “Về thơ, Phạm Tiến Duật ngồi riêng một chiếu”. Câu này hình như của Trần Đăng Khoa. Ba bài thơ tôi nhắc ở trên, quả thật, ngồi riêng một chiếu.

Đăng tải tại đời | Thẻ | 1 bình luận

Gọt Mã Thầy

1.

Mỗi khi buồn người ta thường ngắm hoàng hôn. Hoàng tử Bé nói thế.

Mỗi hoàng hôn vớt đi một nỗi buồn. Mỗi ngày mới mang tới một niềm vui. Nhưng làm sao lấy đi được sự thất vọng. Nhất là khi ta thất vọng với chính cuộc sống của mình. Sự thất vọng, như một con bạch tuộc khổng lồ kéo người ta xuống đáy biển sâu lạnh lẽo. Sâu đến mức người ta không còn thiết đạp chân để ngoi lên thở. Cho dù cái đáy vực sâu ấy, chỉ là cái đi-văng trong phòng khách nhà mình, nơi mình đang nằm để mặc kệ con bạch tuộc nó lôi mình chìm xuống.

Tôi nằm trên cái đi-văng màu mận chín, trong một buổi chiều hè oi ả, nghe Adagietto của Mahler, tự mình đưa đám ma của chính mình trong nghĩa địa san hô dưới đáy đại dương.

Tiếp tục đọc
Đăng tải tại gái | Thẻ | 12 bình luận

Tuổi 21

Cái này post ở tathy quá lâu rồi. Nay copy lại ở đây cho vui.

Tuổi 21 là cái tuổi tầm như em teen teen bây giờ ấy nhỉ. Vậy mà sao khác nhau nhiều quá. Các em teen teen 21 tuổi, mặc áo tắm 2 mảnh bé xíu, người cũng bé xíu nhưng đâu ra đấy, đi bộ lon ton quanh bể bơi không thèm để ý các ánh mắt xung quanh. Quả thật là cuộc sống không ngừng thay đổi. Sợ nhất là đời thay đổi mà mình cứ im im. Sợ nhất nhất là đời thay đổi một đằng, mình thay đổi đằng khác. Cơ mà Yêu nó lại không thế (về bản chất) nhưng lại quá khác về hình thức. Ngày xưa mình 21 tuổi, khó mà tưởng tượng được người yêu mình cũng 21 tuổi dám mặc 2 mảnh lượn giữa bể bơi.

Yêu của cái thời 21 nhẹ nhàng lắm. Cái gì cũng nhẹ nhàng. Ghen tuông thì thoáng qua như mưa bóng mây. Nhớ nhung cũng không cồn cào da diết. Hôn cũng chỉ vừa phải, không ngọt đến mức nát môi. Nước mắt cũng có dăm ba giọt nhưng không mặn đến xót xa. Email thì chả bao giờ vì làm đ’o gì có. Điện thoại thì vừa phải thôi vì bố mẹ soi. May mà thời gian nhiều, toàn đi đến tận nhà nhau.

Yêu của cái thời 21 bay bổng lắm. Nhà của người yêu ở cuối thành phố. Đường xa và ngoằn nghèo. Vừa chạy xe máy vào vừa mở nhạc trong đầu bản The long and winding road. Đến cửa nhà người ta cũng là lúc Paul hát “to your door”.

Yêu của cái thời 21 không biết ga lăng. Không biết những lời có cánh. Không biết cả xin lỗi. Thế nên mọi chuyện cứ đến rồi đi, nhẹ cứ như không. Ngay cả khi người ta đi lấy chồng, mình đi đến ăn, ăn còn hăng hơn người khác.

Yêu của cái thời 21 vô cùng dốt. Bao nhiêu đứa để ý mình mà mình có biết đ’o đâu. Đến lúc nó mở miệng nói ra thì cũng là lúc từ đấy đ’o bao giờ mình gặp lại.

Yêu của cái thời 21 vô cùng thiếu trách nhiệm. Việc khác bao giờ cũng quan trọng hơn. Nhưng bọn con gái thì đ’o lúc nào chúng nó nghĩ như vậy. Chúng nó, vì vậy, đ’o bao giờ làm đàn ông được. Khổ thân cái lũ ngốc ấy.

Yêu đương thời 21 nó là như thế. Nhìn đi nhìn lại đã hơn 10 năm. Kỷ niệm thì càng ngày càng nhiều. Nhưng ngó đi ngó lại, chẳng biết cái nào gây dấu ấn ra sao trong cuộc đời. Thôi đành đợi những thứ mới hơn, để sau này những cái đấy sẽ là kỷ niệm đáng nhớ.

Đăng tải tại gái | 1 bình luận

Đêm Foxy

1. Thời tiết

2. Phi thời tiết

3. Những đêm Rachmaninoff

4.  Đêm Foxy

***

1.

Cậu thanh niên gầy gò đứng sau quầy bar khẽ chỉnh lại cặp kính cận, nhìn tôi rồi nói: “đã đến giờ của anh phải không”.Tôi thường ghé qua quán bar này vào cuối tuần. Con phố nhỏ dài chưa đến ba trăm mét mà có tới gần hai chục cái quán bar xen lẫn các quán cafe. Các quán hầu hết đều nhỏ, tối tăm và mở nhạc rất lớn. Khách tới các quán bar vào cuối tuần chủ yếu là người nước ngoài. Quán mà tôi ưa thích thực ra rất cũ, rất nhỏ, và rất tối. Tôi thích cái quán này vì khách ở đây đa phần là người nước ngoài lớn tuổi và sống ở thành phố này khá lâu. Một vài nhóm thanh niên người Việt cũng thường xuyên ngồi ở đây. Họ hay uống Tequila và chơi cá ngựa.

Tôi thường ngồi trên chiếc ghế gỗ cao ở cuối quầy bar. Tôi thích vị trí này. Từ đây tôi có thể nhìn ra phía cửa ra vào, phía tường gần cửa có treo một cái TV cũ kỹ. Phía trên giá để ly pha rượu, ngay trên đầu chỗ tôi ngồi, là một quả chuông nhỏ. Lắc quả chuông này có nghĩa là mời tất cả những người có mặt trong quán một đồ uống. Tôi chưa bao giờ lắc cái chuông ấy.

Tôi thường rời quán sau một giờ sáng, khi đã uống hết một lon tonic màu vàng. Thực ra tôi uống gin, nhưng hay mua một cả một lon tonic. Khi pha đến ly gin cuối cùng, cậu thanh niên đứng sau quầy bar cũng nói: “đã đến giờ của anh phải không”. Cậu đợi hết bản nhạc đang chơi, thay đĩa, và mở cho tôi nghe bản Little Wings của Jimmy Hendrix.Tôi châm điếu thuốc cuối cùng, uống ly gin tonic cuối cùng, bước chân ra cửa đúng vào lúc bản nhạc chấm dứt.Bước chân ra con phố nhỏ vắng ngắt, sáng sủa, thoáng đãng mát mẻ. Tôi nhắm mắt mấy giây, đợi một đôi cánh vô hình mềm mại, vỗ nhẹ qua vai, rồi bước hẳn xuống lòng đường.

2. Ở bên phía đầu kia của quầy bar là một chỗ ngồi khá khuất. Những người ngồi trên cái ghế gỗ ở phía đầu quầy bar đấy thường có vẻ gì đó xa lạ và côi cút. Người ta chỉ chọn cái ghế khuất khi đi vào quán một mình và không muốn nhìn ai xung quanh. Cái chỗ ngồi côi cút đấy nằm ngay sát tường, cạnh vòi bia tươi và ở ngay dưới cái TV cũ kỹ.

Có những hôm tôi đến quán khi đã quá nửa đêm. Tôi ngồi vào chiếc ghế côi cút, uống bia và hút thuốc. Cái cảm giác tự nhiên mình bị bỏ rơi giữa chốn đông người, cái TV ở trên đầu lảm nhảm những thứ xa lạ, nhưng tiếng lách cách từ bàn billard từ phòng sau của quán lại nghe rất rõ từ cái chỗ ngồi này. Ngồi trên cái ghế gỗ côi cút, tì tay lên mặt quầy bar bằng gỗ cũ kỹ, lắng nghe tiếng lách cách của bàn billard từ xa vọng lại, uống cốc bia tươi vàng ươm và lạnh ngắt. Ngoài kia là phố vắng yên tĩnh. Xung quanh là một thế giới xa lạ. Rất gần ngay bên cạnh mà ồn ào như tít từ xa vọng lại.

Giữa quầy bar và bàn billard là một cái toilet nhỏ. Phía trên bồn cầu có một dòng chữ tiếng Anh có ý nhắc các quý cô dùng xong nhớ dựng cái chỗ ngồi lên để quý ông không làm bẩn. Đã có một thanh niên trẻ ngồi trên cái bồn cầu đấy để cắt tay tự sát. Chị cậu là một dòng sông cũ của tôi. Nhân viên của quán đã phải phá cửa để mang cậu ra. Đêm đấy trời rét căm căm, tôi đang ngủ thì em gọi điện thoại cho tôi đến để đưa cậu về. Tôi mãi mãi không thể hiểu cậu thanh niên 17 tuổi mặt xinh như con gái đấy lại chọn một quán bar cũ kỹ không bao giờ mở nhạc techno để cắt tay.

Chúng tôi ngồi lặng lẽ bên nhau, uống vodka orangina, trên cái bàn nhỏ cạnh cửa sổ nhìn ra đường. Đêm đấy chúng tôi ngủ với nhau, như chưa bao giờ tôi phản bội em, như chưa bao giờ em bỏ tôi đi mãi. Rồi lại chia tay, khi trời chưa kịp sáng, như chưa từng gặp lại.

3.

Người đàn ông gầy gò ngồi trên cái ghế côi cút và uống bia tươi. Cậu thanh niên sau quầy bar bảo tôi người đàn ông đã ngồi như thế suốt một tuần nay. Đến cốc bia tươi thứ năm là anh ta sẽ hát. Mỗi lần là một bài hát cách mạng. Bất chấp lúc đó quán đang mở nhạc gì và xung quanh có những ai.

Tôi đang uống ly gin tonic thứ ba của mình thì cậu thanh niên chuyển nhạc: “Hôm nay em ưu tiên một bản bonus giữa giờ và một đĩa lạc. Hôm nay là sinh nhật em”Cho đến bây giờ tôi vẫn không hiểu tại sao cậu lại tặng tôi bài hát đấy. Tôi chưa kịp nhắp môi vào ly gin để thưởng thức đoạn guitar mở đầu bản Angel của Hendrix thì điện thọai rung. Công an phường gọi tôi đến để đưa em về. Công an phường chỉ cách quán tôi ngồi chừng bốn trăm mét.

Hút hết điều thuốc lá, chưa kịp cảm nhận làn sương đêm thấm qua cái áo mỏng, tôi đã ngồi xuống trước mặt anh công an trực ban.Lại một dòng sông cũ nữa của tôi, ngồi bệt trên vỉa hè trước đồn công an, tóc đầy máu và rượu mạnh. Em đã bước vào tuổi 20 ở một vũ trường nào đó gần đây và bị lôi đến công an phường chỉ mấy phút sau khi bắt đầu ngày đầu tiên của tuổi mới.

Tôi ngồi sát bên em, vỗ nhẹ vào cặp giò dài duỗi ra dưới ánh đèn đường. Tôi không biết phải nói gì với em lúc này. Đã lâu lắm rồi em không trôi qua tôi. Phía bên kia là nhà thờ cũ kỹ. Năm phút đợi taxi dài nhý một đêm không ngủ. Tôi lặng yên ngồi bên em yên lặng, cho đến lúc tôi đọc địa chỉ nhà em cho người lái xe, em mới mấp máy môi nói ðiều gì đó không rõ tiếng.

4.

Tôi quay lại quán đúng lúc người đàn ông cô độc đã uống qua ly thứ năm và bắt đầu hát. Anh tỳ sát vào quầy bar, mắt hướng về phía tầng lửng, giống như ca sỹ đứng trên đấu trường nhìn về phía các vị khách quý tộc. Anh hát to và ngân nga bài Bóng cây Kơ nia. Tiếng hát của anh vừa lạc lõng, vừa bay bổng, trườn lên sự ồn ào của đám đôngvà tiếng nhạc của Rolling Stones. Tiếng hát như một dòng nước kỳ lạ, sáng lên lấp lánh trong quán bar tối tăm, chảy vào bàn billard, chảy qua quầy bar gỗ màu vàng thẫm, chui qua đám khách tây lỗ nhố, rồi vỗ cánh hóa thành con chim ưng lông trắng vỗ cánh bay tuyệt vọng ra phía cửa, nơi tôi đang đứng sững, nhìn đăm đăm vào phía sau vai người đàn ông cô độc. Tất cả, ngọai trừ tiếng hát của anh đang lan tỏa, bỗng nhiên như dừng phắt lại, rồi lùi vào một miền thời gian xa xôi nào đó. Tôi nhìn vào phía sau bờ vai anh. Còn anh nhìn về phía khán giả vô hình. Bàn tay phải vẫn run run cầm ly bia tươi chưa uống hết. Tự nhiên tôi muốn cầm lấy cái ly của anh, ngửa cổ uống một hơi cho hết sạch, uống một hơi cho hết tất cả sự cô đơn đang lặng chảy trên khắp thế gian này. Tôi cầm ly gin tonic đang uống dở bỏ lên trên tầng lửng. Ở đó có một cái bàn nhỏ quay vào tường. Tôi chỉ muốn ngồi trong cái bóng tối u ám để uống thật chậm trong lúc không nghĩ đến bất cứ điều gì.Phía sau lưng tôi là một đám thiếu niên. Cuối tuần nào chúng cũng tụ ở cái tầng lửng của quán bar này để đốt Cointreau và hút cần sa. Những gói cần sa bọc trong giấy báo, giấu ngay dưới viên gạch vỉa hè, chỉ cần đưa tiền cho người giữ xe là chúng có ngay một gói.

Ở dưới quán cậu thanh niên đứng sau quầy bar đã chuyển từ Rolling Stone qua Jimmy Hendrix. Lần này là Foxy Lady. Có người vỗ nhẹ vào vai tôi. Tôi quay lại. Cô bé tây nhỏ con nhất trong đám thiếu niên phía sau tôi đưa cho tôi điếu cần sa đang hút dở. Cô gái này là người quấn thuốc, châm thuốc rồi chuyền tay cho các bạn. Mắt cô đã hơi dại nhưng môi vẫn còn rất đỏ. Ở phía dưới, Hendrix vẫn hát Foxy Lady.

Tôi không thích mùi cần sa, nó quá khét với khứu giác của tôi. Nhưng trong một đêm hè kỳ lạ thế này, tôi không từ chối. Cô gái hỏi tôi bao tuổi. Tôi nói tôi hai tám tuổi và đây là lần đầu tiên hút cần sa. Cô quay lại nói với các bạn mình bằng tiếng Pháp. Cả đám nhìn tôi rồi cười phá lên. Cô quay lại bảo tôi: họ quá ngạc nhiên là hai tám tuổi mới hút cần sa.

Tôi xuống nhà lấy thêm rượu. Đi qua đám trẻ con đã ngà say kia tôi khẽ mỉm cười với chúng. Một cô nhóc để lưng trần chỉ tay vào điếu thuốc chưa châm tôi cầm ở tay rồi chỉ vào miệng mình. Cả đám cười vang. Tôi nhìn thấy cảnh này nhiều rồi nhưng chưa châm thuốc như thế bao giờ. Cô nhóc đốt Cointreau ngay trong miệng mình để tôi cúi xuống châm thuốc lá. Lúc cô ngậm miệng và mỉm cười, lửa xanh và mỏng loang nhẹ khắp khuôn mặt cô. Trong ánh sáng tối tăm của cái tầng lửng thấp tịt ấy, tôi như thấy một làn lửa xanh chảy bên trong cái cổ thanh tú và trong suốt, tỏa vào trong lồng ngực rồi ấp ủ cháy quanh trái tim đang đạp khẽ dưới bộ ngực mới nhú.

5.

Tôi bước ra khỏi quán khi nửa đêm đã qua khá lâu. Người đàn ông cô độc bị khách sạn bên kia đường từ chối. Anh đứng trên vỉa hè, hét như đang khóc về phía sảnh khách sạn. Rồi run rẩy bước xuống đường.

Tôi gọi một cái taxi rồi đẩy anh lên xe. Đôi cánh mỏng của đêm chưa kịp âu yếm vỗ lên vai tôi đã vù bay mất. Một cái gì đó tự nhiên chui vào đóng băng nặng trĩu trong ngực.

Tôi chạy xe chầm chậm trên phố vắng tanh. Đêm nhiều sương và mát lạnh. Điếu cần sa lúc này mới có tác dụng. Tôi biến mất khỏi thực tại, trong một khoảng thời gian rất ngắn khi đang lái xe. Chỉ đến khi thấy ngã năm trước mặt rực sáng, tôi mới chợt nhận ra mình vừa như ngủ rất sâu trong mấy giây, giống con cá heo chợp mắt trên mặt biển. Phải mất thêm mấy giây nữa tôi mới nhận ra cái ngã năm thân quen ấy là chỗ nào bởi trong khoảnh khắc đấy nó bỗng sáng rực, rộng lớn và trống vắng kinh khủng.

Mấy giây sau tôi băng qua ngã năm. Tôi như thấy mình là người duy nhất còn tồn tại trên cõi đời này. Cái khoảng không giữa ngã năm ấy giống như một khoảng không gian hoàn toàn trống rỗng giữa vũ trụ bao la và tăm tối.

Tôi đã băng qua khoảng trống ấy trong một thứ ánh sáng trong vắt và tuyệt đối yên lặng.

*

In series:

1. Thời Tiết
2. Phi Thời Tiết
3. Những Đêm Rachmaninoff
4. Đêm Foxy

5. Gọt Mã Thầy
6. Cô bé thuyền nhân không quay lại
7. Em xóa nó đi, được không?

8. Ba Mùa Yêu

 

Đăng tải tại gái | Thẻ | 5 bình luận