Nhìn vào dòng chảy lịch sử, thì sự kiện và khoảng cách giữa các sự kiện (thời gian) quan trọng hơn bối cảnh. Nhìn vào bối cảnh, ta thấy hành động và vị trí (trong không gian) của những người can dự quan trọng hơn suy tư của họ. Bằng cách nào đó, nhìn vào suy tư và những suy nghĩ dẫn đến quyết định, ta sẽ thấy tính cách quan trọng hơn tư tưởng và học vấn. Nhìn vào tính cách, vô thức dẫn dắt nhiều hơn ý thức.

Sự thèm khát thoả mãn về tinh thần mạnh hơn thèm khát thoả mãn thể xác. Nó có thể cao quý hơn, nhưng cũng có thể tàn khốc hơn.

*

Huyền học phương đông hấp dẫn vì nó thiếu lý tính mà thừa chỗ cho trí tưởng tượng. Huyền học phương tây khi có nhiều lý tính, nó trở thành thần học. Nó bớt hấp dẫn hơn nhưng khả năng dẫn dắt của nó mạnh mẽ hơn. 

Huyền học giúp thu phục đám đông, nhưng thần học bài bản lớp lang mới có tính định hướng cách họ sống và hành động.

Huyền học hiện đại ẩn mình sau các lý thuyết cổ xưa pha trộn với các công cụ khoa học hiện đại. Rồi nó được trình bày ra dưới những hình thức nguỵ khoa học quyến rũ và tinh vi. Còn thần học lẩn mình vào các thuyết chính trị mị dân, cơ chế phong thánh, bày đặt quy tắc thanh tẩy, giương cao tiêu chuẩn đạo đức. Nó được khoe ra như một hệ thống lý tưởng, để che giấu cơ chế vận hành dựa trên nỗi tham lam quyền lực. Nỗi tham quyền lực ấy đến từ mong muốn thoả mãn quyền lực trong tinh thần, thay vì thể xác.

Một tập hợp đa tạp các kiểu huyền học nội sinh đang ngầm quyến rũ đám đông. Một cái thần học nội sinh đơn lẻ đang công khai chi phối xã hội. 

Người dân, ngày qua ngày, tính cả tầng lớp tinh anh nhất của họ, cũng dần quên mất rằng địa hạt của vô tri là vô cùng lớn, những lĩnh vực loài người có hiểu biết là rất hạn hẹp. Tệ hơn nữa, dưới ánh sáng của huyền học và thần học, ngay cả những người ưu tú nhất cũng nhầm tưởng rằng mình có rất nhiều hiểu biết cả ở những chỗ họ hoàn toàn vô tri. 

Họ khẳng định như đinh đóng cột những gì mà khoa học và quản trị hiện đại còn mù mờ và không bao giờ dám nói một câu xác quyết. Và thế là, với sự tự tin đến mức ngạo mạn, họ và người dân của họ sống trong cái bong bóng lộng lẫy và huy hoàng nhưng đầy các  ảo tưởng manh mún. Cả một xã hội bỗng quên hết những điều lớn lao của đại dân tộc. Không còn ai đặt ra được những câu hỏi lớn lao liên quan đến vận mệnh quốc gia, đến số phận dân tộc. Ví như câu hỏi về sự bền vững của cố kết xã hội, trong đó hàm chứa nhiều câu hỏi nhỏ hơn, như mỗi công dân cần trung thành với cái gì: thượng đế, đảng phái, tổ quốc, đồng bào, hay đại dân tộc. Bởi lòng trung thành của cả một cộng đồng là một trong những sợi dây vô hình tạo nên cố kết xã hội.

Lý tính – giàu chất lý luận và biện luận của thần học – luôn đặt câu hỏi mang tính mục đích luận. Các nhà cách mạng chính trị xã hội thành công chắc hẳn từ bé tí đã ý thức rõ rằng rằng cả cuộc đời của mình là để dân cứu nước. Các câu hỏi mang tính mục đích luận hay cứu cánh luận như vậy lại luôn đứng ngang hàng không hề rụt rè với các câu hỏi mang tính động cơ. Nhưng những tri thức có giá trị dẫn lối đưa đường, giúp xã hội hiểu được sự kiện (thế nào và tại sao), thì phần nhiều lại đến từ  việc tìm tòi câu trả lời cho các câu hỏi mamg tínnh động cơ, tính cơ chế, tò mò muốn hiểu cách xã hội và thế giới tự nhiên vận hành.

Và một câu hỏi nhỏ nằm dưới những câu hỏi lớn, đó là một xã hội đã có cấu kết vững vàng thì cần những động cơ gì để vượt qua những thời khắc khó khăn nhất: động cơ kinh tế, động cơ dân tộc, động cơ đạo đức, hay còn những động cơ nào khác. 

*

Mạng lưới huyền học, nơi mở rộng trí tưởng tượng của con người, nhưng lại dập tắt sự vươn lên của trí năng. Nó nuôi dưỡng chi chít những u mê. Hệ thống thần học bản địa nuôi dưỡng trí năng trong khuôn khổ giáo điều, nó dạy dỗ những logic diễn dịch theo hướng đạt được mục đích có sẵn thay vì tìm ra chân lý, nó kiềm chế logic quy nạp và chối bỏ thường nghiệm, nhất là thường nghiệm chính trị xã hội. Nó không bao giờ tạo ra không gian chính trị – xã hội – kinh tế đủ rộng cho các nhóm công dân đa dạng của mình. Nó tập quyền, tất nhiên, và nó biết cách tận dụng sự u mê của huyền học bản địa để giản hoá sự đa dạng của các nhóm công dân.

Niềm vui và khoái lạc tinh thần, ở mặt trái của nó, là nỗi thèm khát quyền lực, thậm chí là quyền lực đen. Nó dẫn đến các cuộc tranh quyền đoạt lợi tàn khốc, nhất là trong quyền lực chính trị. Con người đặt ra các quy tắc, luật chơi để không một cuộc chơi quyền lực nào bị các cá nhân đẩy qua ngưỡng. Nhưng một khi các quy định bị vi phạm, bị xoá bỏ, chính trị bị mất đi bộ chỉ dẫn, tranh giành quyền lực trở nên trần trụi và khốc liệt hơn bao giờ hết. Người chiến thắng cuối cùng sẽ là người cải biến thần học đương thời không chỉ theo ý chí riêng của mình mà còn sẵn sàng trừng phạt tất cả những ai chỉ thoáng qua bày tỏ lòng bất kính với các vị thánh hoặc huyền thoại góp phần nhào nặn nên cái thần học ấy. Thần học ấy biến chính quyền thế tục thành một loại thần quyền.

*

Lịch sử, nhất là cận đại, đã chứng minh khá rõ, rằng công nghệ là thứ công cụ Linh Tri duy nhất xen vào được bầu khí quyền chính trị đậm đặc không khí huyền học và thần học nói trên. Nhưng những nhóm dân nào mới có thể lĩnh hội những tri thức đột ngột mang tính ngộ đạo này.? Chắc hẳn họ là những người mà phần vô thức ít bị các huyền thoại (càng ngày rõ nết tính nhân tạo và nguỵ tạo) kiểm soát, phần ý thức chưa bị bội nhiễm u mê bởi huyền học và trí năng chưa bị thần học dập khuôn.

*

Thế nhưng công nghệ luôn là các sản phẩm được chế tác cầu kỳ đòi hỏi phải có nguồn lực lớn. Ngày càng ngày công nghệ càng bị một vài nhóm nhỏ các lãnh chúa công nghệ nắm giữ và từ đó thao túng sâu rộng vào địa cầu. Những người dùng công nghệ ngày càng ngày bị phân tán, chia rẽ và phụ thuộc, trước là vào công nghệ, sau là các lãnh chúa kia.

Vậy làm sao, để Linh Tri – do công nghệ mở lối đưa đường – giúp gây dựng cấu kết xã hội. Một cấu kết đủ bền vững, mà không quá trói buộc? Làm sao có được các động lực dân tộc, kinh tế thay vì đạo đức, giúp tất cả vượt qua những thời khắc khó khăn nhất, và có thể là đen tối nhất?

Chỉ biết rằng cuộc sống thường ngày dựa vào những gì khả giác. Thời gian đúc kết những thứ khả tri. Và rồi những gì còn lại qua bể dâu sẽ có thể là bất hoại.

*

Xem thêm

Linh tri: phần in nghiêng ở Bói cỏ thi

Ý thức: Tất cả là Một

Vô thức tập thể: https://5xublog.com/2019/03/08/panopticon-vien-hinh-giam-nguc/

Một ví dụ về công nghệ: ai lo ai làm gì